"ปวดนิ้วโป้งเท้าจนเดินไม่ได้... ใช่ 'เก๊าท์' หรือเปล่า? รับมืออย่างไรเมื่อปวดเฉียบพลัน"

เคยไหมครับ? เมื่อวานยังเดินเหินปกติ แต่พอตื่นเช้ามาวันนี้ กลับรู้สึกปวดแปล๊บที่โคนนิ้วโป้งเท้าอย่างรุนแรง แค่ผ้าห่มโดนก็สะดุ้ง ขยับเท้าแทบไม่ได้ ผิวหนังตรงนั้นทั้งแดง ทั้งบวม และร้อนจี๋ เหมือนมีใครเอาไฟมาลนที่ข้อเท้าเราเลยครับ

เรื่องเล่าจากคนไข้ของหมอ

คุณศักดิ์ชัย ชายไทยอายุ 45 ปี ทำงานรับเหมาก่อสร้าง เดินทางมาหาหมอด้วยอาการกะเผลกอย่างรุนแรง หน้าตาบิดเบี้ยวด้วยความเจ็บปวด คุณศักดิ์ชัยเล่าว่า "หมอครับ เมื่อคืนตอนตีสาม ผมสะดุ้งตื่นเพราะปวดที่หัวแม่เท้าข้างซ้ายมาก มันบวมเป่งและแดงก่ำจนใส่รองเท้าไม่ได้เลย เมื่อวานยังดีๆ อยู่แท้ๆ หรือว่าผมไปเดินเตะอะไรมาหรือเปล่าก็ไม่รู้ครับหมอ"

จากการซักประวัติเพิ่ม พบว่าเมื่อวานเย็นคุณศักดิ์ชัยไปงานเลี้ยงและทานเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ร่วมกับเมนูเครื่องในไก่กระทะร้อน ซึ่งเป็นตัวกระตุ้นชั้นดีที่ทำให้ "เก๊าท์" กำเริบเฉียบพลันนั่นเองครับ

โรคเก๊าท์คืออะไร? อธิบายให้เข้าใจง่าย

หมออยากให้ลองนึกภาพว่าในร่างกายเรามี "เกลือ" ชนิดหนึ่งที่เรียกว่า กรดยูริก ปกติร่างกายจะขับออกทางปัสสาวะ แต่ถ้าเมื่อไหร่ที่มันมีมากเกินไป กรดยูริกเหล่านี้จะกลายร่างเป็น "ผลึกแก้วเล็กๆ ที่แหลมคม" เหมือนเข็มเย็บผ้าครับ เข็มเหล่านี้จะวิ่งไปตกค้างอยู่ตามข้อต่อต่างๆ โดยเฉพาะที่นิ้วโป้งเท้า เมื่อร่างกายเห็นสิ่งแปลกปลอม เม็ดเลือดขาวจะรีบเข้ามาโจมตีจนเกิดการอักเสบอย่างรุนแรงครับ

ความรู้พื้นฐานของโรค

โรคเก๊าท์ (Gout) คือโรคข้ออักเสบที่เกิดจากการมีระดับกรดยูริกในเลือดสูงเป็นเวลานานจนเกิดการตกตะกอนภายในข้อ

• สาเหตุ: พันธุกรรมร่วมกับการทานอาหารพิวรีนสูง

• การเกิดโรค: ผลึกยูริกกระตุ้นภูมิคุ้มกันจนเกิดการอักเสบเฉียบพลัน

• อาการ: ปวด บวม แดง ร้อน อย่างรุนแรง มักเป็นที่ข้อเดียวในตอนแรก

ปัจจัยเสี่ยง 5 ประการ

1. อาหารพิวรีนสูง (เครื่องในสัตว์, สัตว์ปีก)

2. เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ (โดยเฉพาะเบียร์)

3. โรคอ้วนและน้ำหนักตัวเกิน

4. โรคประจำตัว เช่น ความดันโลหิตสูง, โรคไต

5. ยาขับปัสสาวะบางชนิด

การตรวจวินิจฉัย

• การตรวจร่างกาย: ดูอาการบวมแดงร้อน

• การตรวจเลือด: เช็กระดับกรดยูริก

• การเจาะน้ำไขข้อ: เพื่อหาผลึกรูปเข็ม (แม่นยำที่สุด)

• อัลตราซาวด์: ดูการเกาะของผลึกที่ผิวข้อ

แนวทางการรักษา

1. ปรับพฤติกรรม: พักข้อ ยกเท้าสูง ประคบเย็น

2. การใช้ยา: ใช้ยาลดอักเสบ (NSAIDs/Colchicine) เพื่อหยุดปวด

3. การคุมระดับยูริก: เริ่มยาลดกรดยูริกเมื่อหายปวดสนิทแล้ว

4. การฉีดยาเฉพาะจุด: ใช้ Ultrasound ช่วยนำทางเพื่อความแม่นยำในการลดปวด

5. การผ่าตัด: ทำเฉพาะกรณีมีก้อนเก๊าท์ขนาดใหญ่ที่ทำลายข้อ

เป้าหมายการรักษาและการควบคุมกรดยูริก

หัวใจสำคัญคือการคุมตัวเลขกรดยูริกในเลือดครับ:

• เป้าหมายหลัก: ต้องคุมระดับกรดยูริกให้ น้อยกว่า 6 mg/dL อย่างต่อเนื่อง

• เป้าหมายรอง: หากมีก้อนโทฟัส ต้องคุมให้ น้อยกว่า 5 mg/dL เพื่อละลายผลึก

• ผลลัพธ์: เมื่อคุมได้ตามเป้าหมาย อาการปวดจะหายไปสนิทและไม่กลับมาเป็นซ้ำ

ภาวะแทรกซ้อนและวิธีป้องกัน

หากปล่อยไว้ ข้อจะผิดรูป (ข้อพิการ) และเสี่ยงต่อโรคนิ่วในไตหรือไตวายครับ วิธีป้องกัน: ดื่มน้ำมากๆ, คุมน้ำหนัก, เลี่ยงเหล้า/เบียร์, และตรวจเลือดเช็กยูริกสม่ำเสมอ

Q&A

• Q: ปวดมากขยับไม่ได้ อันตรายไหม? อันตรายครับ ควรรีบพบแพทย์เพื่อแยกโรคข้อติดเชื้อ

• Q: กินยาลดกรดยูริกทันทีที่ปวดได้ไหม? ไม่ควรครับ จะยิ่งทำให้ปวดมากขึ้น ต้องรอให้หายปวดก่อน

สรุป 5 ประเด็นสำคัญ

1. เก๊าท์เกิดจากผลึกเข็มทิ่มในข้อ ทำให้ปวดบวมแดงร้อน

2. เป้าหมายคือคุมระดับกรดยูริกในเลือดให้ ต่ำกว่า 6 mg/dL

3. ห้ามเริ่มยาลดกรดยูริกเองขณะที่ยังปวดเฉียบพลัน

4. การอัลตราซาวด์ช่วยให้ฉีดยาลดอักเสบได้แม่นยำและเห็นผลไว

5. ต้องรักษาต่อเนื่องแม้จะหายปวดแล้ว เพื่อป้องกันไตวาย

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ Line ID: @doctorkeng | โทร 081-5303666

#โรคเก๊าท์ #ปวดนิ้วโป้งเท้า #กรดยูริกสูง #ข้ออักเสบ #เป้าหมายการรักษาเก๊าท์ #หมอเก่งกระดูกและข้อ #Gout #UricAcid #Arthritis #Orthopedics

References 

1. Dalbeth N, Merriman TR, Stamp LK. Gout. Lancet. 2016 Oct 22;388(10055):2039-2052. doi:10.1016/S0140-6736(16)00346-9. PMID:27112094.

2. FitzGerald JD, Dalbeth N, Mikuls T, et al. 2020 American College of Rheumatology Guideline for the Management of Gout. Arthritis Care Res (Hoboken). 2020 Jun;72(6):744-760. doi:10.1002/acr.24180. PMID:32391934.

3. Richette P, Doherty M, Pascual E, et al. 2016 updated EULAR evidence-based recommendations for the management of gout. Ann Rheum Dis. 2017 Jan;76(1):29-42. doi:10.1136/annrheumdis-2016-209707. PMID:27457514.

4. Khanna D, Fitzgerald JD, Khanna PP, et al. 2012 American College of Rheumatology guidelines for management of gout. Part 1: systematic nonpharmacologic and pharmacologic therapeutic approaches to hyperuricemia. Arthritis Care Res (Hoboken). 2012 Oct;64(10):1431-1446. doi:10.1002/acr.21772. PMID:23024028.

5. Bursill D, Taylor WJ, Terkeltaub R, et al. Gout, Hyperuricemia, and Crystal-Associated Disease Network (G-CAN) consensus statement regarding labels and definitions for disease elements in gout. Arthritis Care Res (Hoboken). 2019 Mar;71(3):427-434. doi:10.1002/acr.23607. PMID:29799677.