เจ็บเข่าเรื้อรัง... กรดยูริกสูง หรือมีอะไรซ่อนอยู่มากกว่านั้น?
เจ็บเข่าเรื้อรัง... กรดยูริกสูง หรือมีอะไรซ่อนอยู่มากกว่านั้น?
สวัสดีครับ ผมหมอเก่งนะครับ วันนี้มีเรื่องราวที่น่าสนใจและเชื่อว่าหลายคนกำลังเจออยู่มาเล่าให้ฟังครับ โดยเฉพาะหนุ่ม ๆ วัยหลักสี่ที่เริ่มมีอาการประท้วงจากหัวเข่า จนทำให้การใช้ชีวิตประจำวันเริ่มไม่สนุกเหมือนเดิม
ลองนึกภาพตามนะครับว่า ถ้าเปรียบเทียบร่างกายเราเหมือนรถยนต์ที่ใช้งานมาเกือบ 50 ปี อะไหล่บางชิ้นย่อมสึกหรอไปตามกาลเวลา แต่บางครั้งอาการเสียที่แสดงออกมาอาจจะไม่ใช่แค่เรื่องยางเสื่อม แต่อาจจะเป็นระบบภายในที่เริ่มทำงานผิดปกติครับ
เรื่องเล่าจากคนไข้: เมื่อ "ยา" เริ่มเอาไม่อยู่
คุณสมเกียรติ (นามสมมติ) อายุ 47 ปี ชาวจังหวัดพะเยา เป็นคนวัยทำงานที่ยังแข็งแรงดีครับ แต่ช่วงครึ่งปีที่ผ่านมาเริ่มมีอาการ "เจ็บเข่าซ้าย" กวนใจอยู่ตลอด ตอนแรกนึกว่าคงแค่เดินเยอะหรือยกของหนัก แต่พอผ่านไปหลายเดือนก็ไม่หายขาดสักที
คุณสมเกียรติไปพบคุณหมอที่โรงพยาบาล ตรวจเช็กทั้งเอกซเรย์ก็พบว่ากระดูกยังสวยดี ผลเลือดรูมาตอยด์ก็ปกติ แต่มีค่ากรดยูริกในเลือดสูงถึง 8 มิลลิกรัมต่อเดซิลิตร คุณหมอจึงวินิจฉัยว่าเป็นโรคเกาต์ และให้ยาลดกรดยูริกพร้อมยาแก้อักเสบมาทาน
ช่วงแรกที่ทานยา อาการเจ็บเข่าหายเป็นปลิดทิ้งครับ แต่พอหยุดยาหรือลืมทาน อาการเจ็บเข่าเดิม ๆ ก็วนกลับมาหาอีกจนเริ่มกังวลว่า "เราต้องกินยาไปตลอดชีวิตเลยหรือ?" หรือจริงๆ แล้วสาเหตุของอาการปวดนี้มาจากเรื่องอื่นร่วมด้วยกันแน่?
เข้าใจ "โรคเกาต์" และ "ภาวะปวดเข่าเรื้อรัง" แบบง่าย ๆ
หลายคนมักเข้าใจว่าพอค่ากรดยูริกสูงแล้วปวดข้อ ต้องเป็น "โรคเกาต์" (Gout) แน่นอน ผมอยากให้เปรียบเทียบแบบนี้ครับ กรดยูริกในเลือดเหมือน "ตะกอนทราย" ที่ลอยอยู่ในน้ำตก ถ้ามีทรายเยอะเกินไป วันดีคืนดีทรายเหล่านี้จะไปตกผลึกเป็นก้อนกรวดเล็ก ๆ แหลม ๆ อยู่ตามข้อต่อ
เมื่อก้อนกรวดเหล่านี้ไปทิ่มแทงเยื่อบุข้อ เข่าก็จะอักเสบ บวม แดง และเจ็บปวดอย่างรุนแรงครับ แต่ในบางกรณี แม้ค่ากรดยูริกจะสูง แต่ถ้าอาการปวดนั้น "เป็น ๆ หาย ๆ แบบเรื้อรัง" หรือปวดเฉพาะตอนเคลื่อนไหว อาจจะมีสาเหตุอื่นร่วมด้วย เช่น เอ็นรอบข้ออักเสบ หรือระยะเริ่มต้นของความเสื่อมที่ไม่เห็นชัดในเอกซเรย์ธรรมดาครับ
สาเหตุและปัจจัยเสี่ยง
อาการเจ็บเข่าในวัย 47 ปี ที่สัมพันธ์กับค่ากรดยูริกสูง มักเกิดจากปัจจัยเหล่านี้ครับ:
ระดับกรดยูริกในเลือดสูง: เกิดจากการทานอาหารที่มีพิวรีนสูง (เช่น เครื่องในสัตว์ ยอดผักบางชนิด) หรือร่างกายขับออกได้น้อย
น้ำหนักตัว: แม้จะดูไม่มาก แต่แรงกดที่เข่าขณะเดินมีค่ามากกว่าน้ำหนักตัวหลายเท่า
พฤติกรรมการใช้งาน: การนั่งพับเพียบ นั่งขัดสมาธิ หรือการเดินขึ้นลงบันไดบ่อย ๆ ในชีวิตประจำวัน
การอักเสบเรื้อรัง: เมื่อข้อมีการอักเสบบ่อย ๆ จะทำให้เนื้อเยื่อรอบข้อไวต่อความรู้สึกเจ็บปวดมากขึ้น
การตรวจวินิจฉัยเพื่อความแม่นยำ
นอกจากเอกซเรย์และตรวจเลือดแล้ว ในกรณีที่ทานยาแล้วยังไม่ดีขึ้น หรือหยุดยาแล้วปวดทันที คุณหมออาจมีการตรวจเพิ่มเติมดังนี้ครับ:
การตรวจอัลตราซาวนด์ (Ultrasound): เพื่อดูลักษณะการอักเสบของเนื้อเยื่อ และดูว่ามีผลึกเกาต์เกาะอยู่ตามผิวกระดูกอ่อนหรือไม่ (Double Contour Sign)
MRI (คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า): ในกรณีที่สงสัยความผิดปกติของหมอนรองกระดูกหรือเอ็นในเข่าที่เอกซเรย์มองไม่เห็น
การเจาะน้ำในข้อ: เพื่อหาผลึกเกาต์ที่แน่นอนภายใต้กล้องจุลทรรศน์ (เป็นวิธีมาตรฐานที่สุดในการวินิจฉัยโรคเกาต์)
แนวทางการรักษา: ไม่ใช่แค่เรื่อง "กินยา"
การรักษาอาการเจ็บเข่าที่มีเรื่องเกาต์มาเกี่ยวข้อง ต้องทำควบคู่กันหลายทางครับ:
การปรับพฤติกรรม: นี่คือหัวใจสำคัญครับ ต้องลดอาหารที่กระตุ้นให้กรดยูริกสูง และที่สำคัญคือต้อง "ดื่มน้ำสะอาด" ให้เพียงพอเพื่อให้ไตขับกรดยูริกได้ดีขึ้น
กายภาพบำบัด: การบริหารกล้ามเนื้อหน้าขา (Quadriceps) ให้แข็งแรง จะช่วยลดแรงกระแทกที่ผ่านข้อเข่า ทำให้แม้เข่าจะสึกหรือมีผลึกเกาต์ แต่อาการปวดจะน้อยลงมาก
การใช้ยา: ยาลดกรดยูริกต้องทานต่อเนื่องเพื่อให้ระดับยูริกต่ำกว่า 6 มิลลิกรัมต่อเดซิลิตรจนผลึกเก่า ๆ ละลายไป ส่วนยาแก้อักเสบควรใช้เฉพาะช่วงมีอาการ
การฉีดยาเฉพาะจุด: หากมีการอักเสบเฉพาะที่ การใช้เครื่องอัลตราซาวนด์ช่วยระบุตำแหน่งเพื่อฉีดยาลดการอักเสบเข้าในข้อหรือรอบเอ็น จะช่วยลดอาการปวดได้ตรงจุดและลดผลข้างเคียงจากการกินยาจำนวนมาก
การผ่าตัด: มักจะใช้ในรายที่มีปุ่มโทฟัส (ก้อนผลึกเกาต์) ขนาดใหญ่จนขัดขวางการเคลื่อนไหว หรือข้อเข่าพังเสียหายรุนแรงเท่านั้นครับ
โรคนี้หายได้ไหม?
ข่าวดีคือ "โรคเกาต์รักษาสามารถควบคุมให้สงบได้" ครับ แต่ต้องใช้เวลาและการรักษาวินัยอย่างสูง โดยปกติถ้าคุมระดับยูริกได้ดีต่อเนื่อง อาการอักเสบจะค่อย ๆ ห่างออกไปจนไม่ต้องทานยาแก้อักเสบทุกวันครับ แต่หากละเลย ปล่อยให้อักเสบเรื้อรัง อาจนำไปสู่ภาวะข้อเข่าเสื่อมก่อนวัยอันควรได้
วิธีป้องกันอาการกำเริบ
เลี่ยงอาหารที่มีพิวรีนสูง และงดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์โดยเฉพาะเบียร์
ควบคุมน้ำหนักตัวให้อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน
บริหารกล้ามเนื้อรอบเข่าอย่างสม่ำเสมอ
อย่าหยุดยาลดกรดยูริกเองแม้จะหายปวดแล้ว
สังเกตอาการปวด หากมีบวม แดง ร้อน ควรรีบพบแพทย์ทันที
Q&A ตอบข้อสงสัย
Q: ค่ากรดยูริก 8 ถือว่าอันตรายไหม? A: สำหรับผู้ชาย ค่าปกติไม่ควรเกิน 7 ครับ การที่สูงถึง 8 และมีอาการเจ็บเข่าร่วมด้วย มีโอกาสสูงที่จะสัมพันธ์กับโรคเกาต์ครับ
Q: ทำไมพอหยุดยาแล้วถึงเจ็บอีกทันที? A: เป็นไปได้ว่าระดับกรดยูริกในเลือดยังไม่คงที่ หรือมีการอักเสบเรื้อรังของเนื้อเยื่อรอบข้อเข่าที่ยังไม่ได้รับการแก้ไขด้วยการบริหารกล้ามเนื้อครับ
Q: อยู่ต่างจังหวัดอย่างพะเยา จะดูแลตัวเองอย่างไรดี? A: เน้นเรื่องอาหารพื้นบ้านที่ไม่มีพิวรีนสูง และหาท่าบริหารเข่าง่าย ๆ ทำที่บ้านครับ หากอาการไม่ดีขึ้น การปรึกษาแพทย์เฉพาะทางเพื่อตรวจอัลตราซาวนด์ดูความสม่ำเสมอของผิวข้อก็เป็นทางเลือกที่ดีครับ
สรุปประเด็นสำคัญ
การปวดเข่าเรื้อรังอาจเกิดจากหลายปัจจัยร่วมกัน ทั้งโรคเกาต์และการเสื่อมตามวัย
ค่ากรดยูริกในเลือดสูง เป็นสัญญาณเตือนที่ต้องรีบปรับเรื่องการกินและดื่มน้ำ
การทานยาแก้อักเสบต่อเนื่องนาน ๆ อาจมีผลต่อไตและกระเพาะอาหาร ควรใช้เท่าที่จำเป็น
การสร้างกล้ามเนื้อรอบเข่าให้แข็งแรง เป็นวิธีที่ช่วยลดความเจ็บปวดได้ยั่งยืนที่สุด
หากการรักษาด้วยยาเพียงอย่างเดียวไม่เห็นผล ควรตรวจเพิ่มเติมด้วยอัลตราซาวนด์หรือ MRI
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ
สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ
Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#ปวดเข่า #โรคเกาต์ #กรดยูริกสูง #เจ็บเข่าเรื้อรัง #หมอเก่งกระดูกและข้อ #ปวดข้อ #กระดูกเข่าเสื่อม #ข้ออักเสบ #สุขภาพชาย #พะเยา
References
Richette P, Bardin T. Gout. Lancet. 2010;375(9711):318-28. (อธิบายกลไกการเกิดโรคเกาต์และการจัดการระดับกรดยูริกเพื่อลดการอักเสบของข้อ)
Neogi T. Clinical practice. Gout. N Engl J Med. 2011;364(5):443-52. (ข้อมูลการวินิจฉัยและการรักษาโรคเกาต์ในเวชปฏิบัติทั่วไป รวมถึงผลข้างเคียงของยาแก้อักเสบ)
Dalbeth N, Merriman TR, Stamp LK. Gout. Lancet. 2016;388(10055):2039-52. (งานวิจัยที่เน้นเรื่องปัจจัยทางพันธุกรรมและพฤติกรรมที่มีผลต่อระดับกรดยูริกในเลือด)
Zhang W, Doherty M, Pascual E, et al. EULAR evidence based recommendations for gout. Part I: Diagnosis. Ann Rheum Dis. 2006;65(10):1301-11. (มาตรฐานการตรวจวินิจฉัยโรคเกาต์ที่ได้รับการยอมรับในระดับสากล)
Khanna D, Fitzgerald JD, Khanna PP, et al. 2012 American College of Rheumatology guidelines for management of gout. Part 1. Arthritis Care Res. 2012;64(10):1431-46. (แนวทางการรักษาโรคเกาต์และการใช้ยาลดกรดยูริกอย่างเหมาะสมเพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อน)
Comments
Post a Comment