"ปวดจนเดินไม่ได้ กับ ปวดแบบหนึบๆ ตอนขยับ... เข่าเราพังเพราะเสื่อม หรือประท้วงเพราะเก๊าท์กันแน่?"
"ปวดจนเดินไม่ได้ กับ ปวดแบบหนึบๆ ตอนขยับ... เข่าเราพังเพราะเสื่อม หรือประท้วงเพราะเก๊าท์กันแน่?"
"หมอครับ ผมปวดเข่ามากเลยครับ เพื่อนบอกว่าเป็นข้อเข่าเสื่อมตามวัย แต่ลูกชายบอกว่าสงสัยเป็นเก๊าท์เพราะเห็นพ่อกินยอดผักเยอะ ผมเลยเริ่มงงแล้วว่าต้องรักษายังไงแน่ หรือต้องหยุดกินทุกอย่างเลยครับ?"
นี่คือคำถามคลาสสิกที่คุณลุงวัย 60 ปีท่านหนึ่งถามผมด้วยแววตาสงสัย ขณะที่มือกุมเข่าที่พันผ้าก๊อซมาแน่นหนา เรื่อง "ปวดข้อ" ดูเหมือนจะเป็นเรื่องธรรมดาของวัยเก๋า แต่วิธีจัดการ "เก๊าท์" กับ "ข้อเสื่อม" นั้นต่างกันคนละเรื่องเลยครับ ถ้าวินิจฉัยผิดตัว รักษาให้ตายยังไงก็ไม่หายขาด แถมอาจจะได้ผลข้างเคียงจากยามาเป็นของแถมด้วย
สองตัวร้ายที่ขโมยความสุขการเดิน
คนส่วนใหญ่มักเหมาเข่งว่าอาการปวดตามข้อคือ 'รูมาตอยด์' หรือไม่ก็ 'ข้อเสื่อม' แต่จริงๆ แล้ว สองโรคที่เจอบ่อยที่สุดและทำให้สับสนมากที่สุดคือ โรคเก๊าท์ (Gout) และ โรคข้อเสื่อม (Osteoarthritis) ครับ
ลองจินตนาการแบบนี้ครับ...
ข้อเสื่อม เหมือนกับ "ยางรถยนต์ที่ใช้มานานจนดอกยางสึก" มันค่อยๆ สึกหรอไปตามการใช้งานและกาลเวลา
เก๊าท์ เหมือนกับ "เศษแก้วที่หลุดเข้าไปในห้องเครื่อง" อยู่ดีๆ ก็เข้าไปทิ่มแทงจนเครื่องพังฉับพลัน ทั้งที่บางทีเครื่องยังใหม่ด้วยซ้ำ
เจาะลึกความจริง: โรคเก๊าท์ vs ข้อเสื่อม คืออะไรกันแน่?
โรคเก๊าท์ (Gout): กองเพลิงที่ลุกโชนฉับพลัน เก๊าท์เกิดจากร่างกายมี "กรดนัยริก" ในเลือดสูงเกินไปจนมันแปลงร่างกลายเป็น "ผลึกเข็ม" เล็กๆ ไปสะสมในข้อ เมื่อไหร่ที่ร่างกายทนไม่ไหว ระบบภูมิคุ้มกันจะกระโดดเข้าไปโจมตีผลึกพวกนั้น เกิดเป็นการอักเสบที่รุนแรงมาก
อาการเด่น: ปวด บวม แดง ร้อน แบบ "ทันทีทันใด" มักเป็นตอนกลางคืนหรือเช้ามืด เจ็บจนผ้าห่มโดนไม่ได้
ตำแหน่ง: ชอบเป็นที่โคนนิ้วหัวแม่เท้า ข้อเท้า หรือข้อเข่า (มักเป็นทีละข้อ)
โรคข้อเสื่อม (Osteoarthritis): การสึกหรอที่คืบคลาน เกิดจาก "กระดูกอ่อนผิวข้อ" ที่เปรียบเสมือนโช้คอัพของร่างกายค่อยๆ สึกหรอและบางลง จนกระดูกแข็งเริ่มมาเสียดสีกันเอง
อาการเด่น: ปวดแบบ "หนึบๆ" หรือปวดเสียวในข้อ อาการจะชัดเจนตอน "ใช้งาน" เช่น เดินนานๆ ขึ้นลงบันได หรือนั่งพับเพียบ เมื่อพักจะดีขึ้น มักมีเสียง "กรอบแกรบ" ในข้อ
ตำแหน่ง: ข้อเข่า นิ้วมือ (ข้อนิ้วส่วนปลาย) และกระดูกสันหลัง
วิธีสังเกตความต่าง: แยกให้ออกก่อนไปหาหมอ
หากคุณกำลังสงสัย ลองสังเกตพฤติกรรมความปวดดูครับ
1. ระยะเวลาที่เริ่มปวด ถ้าอยู่ดีๆ เมื่อคืนยังเตะบอลได้ แต่เช้ามาปวดจนเท้าแตะพื้นไม่ได้เลย แบบนี้ "เก๊าท์" นำมาโด่งครับ แต่ถ้าปวดมาหลายเดือนแล้ว ปวดๆ หายๆ จะปวดมากเฉพาะตอนเดินห้างนานๆ หรือตอนอากาศชื้นๆ แบบนี้เข้าข่าย "ข้อเสื่อม" มากกว่า
2. รูปลักษณ์ของข้อที่ปวด ในโรคเก๊าท์ ผิวหนังบริเวณข้อจะแดงก่ำ บวมเต่ง และร้อนจี๋ เหมือนคนเอาไฟมาลน แต่ในข้อเสื่อม ข้ออาจจะดูบวมใหญ่ขึ้นจากกระดูกที่งอกออกมา (ข้อโต) แต่ผิวหนังมักจะสีปกติ ไม่ร้อน และไม่แดงครับ
3. ปัจจัยกระตุ้น ลองเช็กดูว่าก่อนปวดไปทำอะไรมา ถ้าเพิ่งไปงานเลี้ยง ดื่มแอลกอฮอล์ หรือกินบุฟเฟต์ซีฟู้ดจัดเต็มมา แล้วปวดทันที นั่นคือ "เก๊าท์" ครับ แต่ถ้าปวดหลังจากไปเดินเขา ขึ้นบันไดหลายชั้น หรือแบกของหนัก นั่นมักจะเป็น "ข้อเสื่อม"
เมื่อไปถึงคลินิก: หมอแยกโรคให้เราอย่างไร?
เพื่อให้ชัวร์ 100% หมอมักจะใช้การตรวจพิเศษเข้ามาช่วยครับ
การซักประวัติ: หมอจะถามถึงอาหารที่กิน ยาที่ใช้ และพฤติกรรมการปวด
การเจาะเลือด: สำหรับเก๊าท์ เราจะดูระดับ "กรดนัยริก" แต่สำหรับข้อเสื่อม การเจาะเลือดมักจะให้ผลปกติครับ
การเอกซเรย์ (X-ray): ข้อเสื่อมจะเห็นชัดมากว่า "ช่องว่างระหว่างข้อแคบลง" และมีกระดูกงอก ส่วนเก๊าท์ในระยะแรกเอกซเรย์อาจจะดูปกติ แต่ในระยะยาวจะเห็นรอยกระดูกถูกทำลายเหมือนโดนหนูแทะ (Punched-out erosions)
การอัลตราซาวด์ (Ultrasound): นี่คือทีเด็ดครับ! หมอสามารถส่องดูได้เลยว่ามี "ผลึกเข็ม" เกาะอยู่ที่ผิวข้อหรือไม่ (ถ้ามีคือเก๊าท์) หรือเห็นผิวกระดูกอ่อนที่บางลง (ถ้าเป็นคือข้อเสื่อม) ซึ่งให้ผลแม่นยำและรวดเร็วมาก
แนวทางการรักษา: ทางแยกที่ต้องไปให้ถูกทิศ
ถ้าเป็นเก๊าท์: เราต้อง "ดับไฟ" และ "กวาดขยะ" ครับ
ระยะแรก: กินยาต้านอักเสบเพื่อลดความเจ็บปวด หรือฉีดยาเข้าข้อโดยใช้เครื่องอัลตราซาวด์นำทาง เพื่อให้ยาไปจัดการจุดที่อักเสบได้แม่นยำที่สุด
ระยะยาว: ต้องทานยา "ลดกรดนัยริก" ต่อเนื่อง เพื่อละลายผลึกเข็มที่ค้างอยู่ในข้อให้หมดไป พร้อมกับคุมอาหารและงดแอลกอฮอล์
ถ้าเป็นข้อเสื่อม: เราต้อง "เสริมแรง" และ "ถนอมข้อ" ครับ
การปรับพฤติกรรม: ลดน้ำหนัก (สำคัญที่สุด!) บริหารกล้ามเนื้อรอบข้อเข่าให้แข็งแรงเพื่อช่วยพยุงข้อ
การรักษา: ใช้ยาแก้ปวดเมื่อจำเป็น ฉีดสารหล่อลื่นข้อเข่า (น้ำเลี้ยงข้อเทียม) เพื่อลดการเสียดสี หรือถ้าเสื่อมรุนแรงจนเดินไม่ได้จริงๆ การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเทียมคือทางออกที่ได้ผลดีมาก
พยากรณ์โรค: จะหายขาดไหม?
เก๊าท์: รักษาให้ "สงบ" ได้จนเหมือนคนปกติครับ ถ้าคุมระดับกรดนัยริกได้ดี คุณจะกลับมาใช้ชีวิตได้ 100% โดยไม่ต้องกังวลเรื่องการปวดเฉียบพลันอีก
ข้อเสื่อม: เป็นโรคแห่งความเสื่อมตามวัย เราไม่สามารถทำให้ข้อกลับไป "ใหม่เอี่ยม" เหมือนอายุ 20 ได้ แต่เราสามารถ "ชะลอ" และ "หยุด" ความปวดได้ เพื่อให้คุณสามารถไปเที่ยว เดินห้าง หรือเล่นกับลูกหลานได้อย่างมีความสุข
สรุป
ไม่ว่าคุณจะเป็นเก๊าท์หรือข้อเสื่อม สิ่งที่แย่ที่สุดคือการ "ทนปวด" หรือไปซื้อ "ยาชุด" มากินเองครับ เพราะยาชุดมักผสมสเตียรอยด์ที่ทำให้หายปวดเร็ว แต่ทำลายไตและกัดกระเพาะอย่างรุนแรง การแยกโรคให้ชัดตั้งแต่วันนี้ จะช่วยให้เราเลือกวิธีรักษาที่ถูกต้องที่สุด และรักษา "ข้อ" ของเราให้อยู่คู่กับเราไปนานๆ ครับ
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#แยกโรคเก๊าท์กับข้อเสื่อม #ปวดเข่า #ปวดข้อ #ข้อเข่าเสื่อม #เก๊าท์ #สุขภาพผู้สูงอายุ #หมอเก่ง #กระดูกและข้อ #ฉีดยาด้วยอัลตราซาวด์
References (Vancouver Style)
Neogi T. Clinical practice. Gout. N Engl J Med. 2011;364(5):443-52. (สรุป: แนวทางการแยกอาการทางคลินิกของโรคเก๊าท์ออกจากข้ออักเสบชนิดอื่น)
Hunter DJ, Bierma-Zeinstra S. Osteoarthritis. Lancet. 2019;393(10182):1745-59. (สรุป: รายละเอียดเชิงลึกเกี่ยวกับพยาธิสภาพของโรคข้อเสื่อมและการดำเนินโรค)
Zhang W, Doherty M, Pascual E, et al. EULAR evidence based recommendations for gout. Part I: Diagnosis. Ann Rheum Dis. 2006;65(10):1301-11. (สรุป: คำแนะนำระดับสากลในการวินิจฉัยเก๊าท์และความแตกต่างจากโรคข้อเสื่อม)
Katz JN, Arant KR, Loeser RF. Diagnosis and Treatment of Hip and Knee Osteoarthritis: A Review. JAMA. 2021;325(6):568-78. (สรุป: การทบทวนการวินิจฉัยข้อเข่าเสื่อมและวิธีการรักษาที่เหมาะสมในปัจจุบัน)
Chowalloor PV, Keen HI. A systematic review of ultrasonography in gout and pseudogout. Int J Rheum Dis. 2013;16(1):27-40. (สรุป: ประสิทธิภาพของการใช้อัลตราซาวด์เพื่อแยกโรคข้ออักเสบจากคริสตัลออกจากความเสื่อมตามธรรมชาติ)
Comments
Post a Comment