เจาะลึกอาหารแสลงโรคเก๊าท์: อะไรกินได้ อะไรควรเลี่ยง และไขข้อข้องใจปัญหายอดฮิตที่คนชอบถาม

 

เจาะลึกอาหารแสลงโรคเก๊าท์: อะไรกินได้ อะไรควรเลี่ยง และไขข้อข้องใจปัญหายอดฮิตที่คนชอบถาม

“หมอครับ สรุปแล้วผมกินอะไรได้บ้างครับเนี่ย? ไปถามคนโน้นก็บอกงดไก่ ถามคนนี้ก็บอกงดถั่ว ถามอีกคนบอกหน่อไม้ก็ไม่ได้ ชีวิตนี้ผมคงกินได้แต่น้ำเปล่ากับข้าวต้มใช่ไหมครับ?”

นี่คือคำถามตัดพ้อที่หมอได้ยินบ่อยมากครับ จากคนไข้ที่เพิ่งตรวจพบว่าเป็นโรคเก๊าท์ หรือคนที่เป็นมานานแต่คุมอาการไม่ได้สักที ความเครียดเรื่องอาหารการกินนี่บางทีทำร้ายจิตใจยิ่งกว่าความเจ็บปวดที่ข้อเสียอีกครับ

ความเข้าใจผิดเรื่องอาหารกับโรคเก๊าท์ในบ้านเรามีเยอะมากครับ หลายอย่างเป็นความเชื่อที่ส่งต่อกันมาตั้งแต่สมัยปู่ย่าตายาย ซึ่งบางอย่างก็ถูก แต่บางอย่างวิทยาศาสตร์การแพทย์สมัยใหม่ได้พิสูจน์แล้วว่า "ไม่จริง" หรือ "เข้าใจคลาดเคลื่อน"

วันนี้หมอจะพาทุกท่านมาเจาะลึกเรื่องอาหารสำหรับคนเป็นเก๊าท์แบบละเอียด ยึดตามหลักฐานทางการแพทย์ล่าสุด เพื่อให้ท่านมีความสุขกับการกินได้เหมือนเดิม โดยที่ไม่ต้องปวดข้อครับ

ทำความเข้าใจศัตรู: ทำไมอาหารถึงทำให้ปวดข้อ?

ก่อนจะไปดูเมนูอาหาร เราต้องเข้าใจกลไกเล็กน้อยครับ ว่าทำไมกินเข้าไปแล้วถึงปวด

ตัวการร้ายคือ "กรดยูริก" (Uric Acid) ซึ่งเกิดจากการเผาผลาญสารชนิดหนึ่งที่เรียกว่า "พิวรีน" (Purine)

สารพิวรีนนี้มีอยู่ในร่างกายของเราเอง (จากการตายและเกิดใหม่ของเซลล์) และมีอยู่ในอาหารที่เรากินเข้าไป

เมื่อเรากินอาหารที่มีพิวรีนสูง ร่างกายจะย่อยจนได้กรดยูริก ถ้าไตของเราขับออกไม่ทัน กรดยูริกที่ล้นเกินจะตกผลึกเป็นเข็มแหลมๆ ไปทิ่มแทงตามข้อ ทำให้เกิดการอักเสบเฉียบพลัน หรือที่เราเรียกว่า "เก๊าท์กำเริบ" นั่นเองครับ

แต่ข่าวดีคือ... อาหารมีผลต่อระดับกรดยูริกในเลือดเพียงแค่ประมาณ 20% เท่านั้นครับ อีก 80% ร่างกายสร้างขึ้นเองและไตขับออกได้ไม่ดี พอรู้อย่างนี้แล้ว สบายใจขึ้นไหมครับ? เรายังพอมีทางเลือกในการกินอยู่ครับ

โซนสีแดง: อาหารที่มีพิวรีน "สูงมาก" (ควรหลีกเลี่ยงให้ไกล)

กลุ่มนี้คือกลุ่มอันตรายครับ ถ้าท่านกำลังปวดข้ออยู่ หรือระดับกรดยูริกยังคุมไม่อยู่ การทานกลุ่มนี้เข้าไปเปรียบเสมือนการราดน้ำมันเข้ากองไฟ

1. เครื่องในสัตว์ทุกชนิด: ตับ ไต (เซี่ยงจี้) หัวใจ ม้าม สมอง ไส้ ไม่ว่าจะเป็นของหมู วัว หรือไก่ ในเครื่องในสัตว์มีความหนาแน่นของเซลล์สูงมาก จึงมีสารพิวรีนอัดแน่นอยู่เต็มพิกัด เป็นกลุ่มที่ควร "งด" หรือหลีกเลี่ยงอย่างเคร่งครัดที่สุดครับ

2. น้ำต้มกระดูกและซุปก้อน: เวลาเราต้มน้ำซุปเคี่ยวนานๆ สารพิวรีนจากไขกระดูกและเนื้อสัตว์จะละลายออกมาอยู่ในน้ำซุปครับ ดังนั้น ก๋วยเตี๋ยวน้ำตก แกงจืดที่เคี่ยวนานๆ หรือโจ๊กที่ใช้น้ำซุปเข้มข้น มีพิวรีนสูงมาก คนที่เป็นเก๊าท์ควรทานเนื้อสัตว์ได้ แต่ "เลี่ยงการซดน้ำซุป" ให้ทานแห้ง หรือซดแต่น้อยจะดีกว่าครับ

3. ปลาและอาหารทะเลบางชนิด: ไม่ใช่ปลาทุกชนิดจะอันตรายนะครับ แต่ชนิดที่มีพิวรีนสูงมาก คือ ปลาซาร์ดีน (มักอยู่ในปลากระป๋อง), ปลาไส้ตัน, ไข่ปลา, กะปิ, และหอยบางชนิด เช่น หอยแมลงภู่ หอยแครง

4. เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ (โดยเฉพาะเบียร์): เบียร์คือศัตรูหมายเลขหนึ่งของคนเป็นเก๊าท์ครับ เพราะในเบียร์มีสาร "กัวโนซีน" (Guanosine) ที่เปลี่ยนเป็นกรดยูริกได้เร็วมาก แถมแอลกอฮอล์ยังไปขัดขวางการทำงานของไต ทำให้ขับยูริกออกยากขึ้นอีก เรียกว่าโดน 2 เด้งครับ ส่วนเหล้าและไวน์ แม้จะมีผลน้อยกว่าเบียร์ แต่ถ้าดื่มมากก็กระตุ้นเก๊าท์ได้เช่นกัน

5. น้ำตาลฟรุกโตส (Fructose): อันนี้คือ "ฆาตกรเงียบ" ที่หลายคนมองข้ามครับ น้ำตาลฟรุกโตสพบมากใน น้ำอัดลม, น้ำผลไม้กล่อง, ขนมหวาน, และชาไข่มุก

เมื่อร่างกายย่อยฟรุกโตส จะเกิดกระบวนการที่ทำให้ระดับกรดยูริกในเลือดพุ่งสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว มีงานวิจัยยืนยันชัดเจนว่า คนที่ดื่มน้ำอัดลมที่มีน้ำตาลสูงเป็นประจำ มีความเสี่ยงเป็นเก๊าท์มากกว่าคนทั่วไปหลายเท่า ดังนั้น "ลดหวาน = ลดเก๊าท์" ครับ

โซนสีเหลือง: อาหารที่มีพิวรีน "ปานกลาง" (กินได้ แต่ต้องรู้เทคนิค)

กลุ่มนี้กินได้ครับ ไม่ต้องถึงกับตัดขาดจากชีวิต แต่ต้องกินในปริมาณที่เหมาะสม และสังเกตอาการตัวเอง

1. สัตว์ปีก (ไก่ เป็ด): คำถามยอดฮิต "เก๊าท์กินไก่ได้ไหม?" คำตอบคือ "ได้ครับ" แต่ควรเลือกส่วน "อกไก่" และ "ลอกหนังออก" เพราะส่วนน่อง ปีก และข้อ จะมีพิวรีนสูงกว่า และหนังไก่มีไขมันที่ไปขัดขวางการขับยูริกได้

2. ยอดผักและพืชบางชนิด: เช่น หน่อไม้, ชะอม, ยอดกระถิน, ดอกกะหล่ำ, สะตอ สมัยก่อนเราเชื่อกันว่าพวกนี้ต้องงดเด็ดขาด แต่ความรู้ใหม่ทางการแพทย์พบว่า "พิวรีนจากพืช ไม่ได้เพิ่มความเสี่ยงโรคเก๊าท์ เท่ากับพิวรีนจากสัตว์"

หมายความว่า ท่านสามารถทานแกงหน่อไม้ หรือไข่เจียวชะอมได้บ้างครับ แต่อย่าทานเยอะจนเกินพอดี และในบางราย (ส่วนน้อย) ที่ไวต่ออาหารพวกนี้จริงๆ ถ้าทานแล้วปวด ก็ให้หลีกเลี่ยงเฉพาะตัวที่ทานแล้วมีอาการครับ ไม่ต้องเหมารวมผักทั้งหมด

3. เนื้อแดง (หมู วัว): ทานได้ครับ แต่พยายามเลือกส่วนที่ไม่ติดมัน และจำกัดปริมาณไม่ให้มากเกินไปในแต่ละมื้อ

โซนสีเขียว: อาหารที่เป็นมิตรและช่วยลดกรดยูริก (ทานได้เลย)

1. นมและผลิตภัณฑ์จากนม (ไขมันต่ำ): นมจืดพร่องมันเนย หรือโยเกิร์ตไขมันต่ำ มีโปรตีนเคซีนและแลคตาบูมิน ที่ช่วยกระตุ้นให้ไตขับกรดยูริกออกทางปัสสาวะได้ดีขึ้นครับ

2. วิตามินซี: ผักผลไม้ที่มีวิตามินซีสูง เช่น ฝรั่ง ส้ม มะนาว เชอร์รี่ ช่วยลดระดับกรดยูริกได้ (แต่ระวังอย่าทานผลไม้รสหวานจัดเกินไปนะครับ เพราะจะได้น้ำตาลฟรุกโตสมาแทน)

3. น้ำเปล่า: ยาที่ดีที่สุดและราคาถูกที่สุด การดื่มน้ำวันละ 2-3 ลิตร ช่วยให้เลือดไม่ข้นหนืด และช่วยไตชะล้างกรดยูริกออกจากร่างกายได้ดีเยี่ยมครับ

ถาม-ตอบ (Q&A) ปัญหาคาใจเรื่องอาหาร

Q1: ตกลง "ไข่ไก่/ไข่เป็ด" กินได้ไหมครับ?หมอเก่ง: กินได้สบายมากครับ! ไข่เป็นแหล่งโปรตีนชั้นดีที่มีพิวรีนต่ำมาก (Low Purine) คนเป็นเก๊าท์สามารถทานไข่ต้ม ไข่ตุ๋น ได้วันละ 1 ฟองได้อย่างปลอดภัย เป็นทางเลือกที่ดีแทนเนื้อสัตว์ครับ

Q2: แล้ว "เต้าหู้ และ น้ำเต้าหู้" ล่ะครับ เห็นทำจากถั่ว?หมอเก่ง: นี่เป็นความเข้าใจผิดที่แพร่หลายมากครับ งานวิจัยใหม่ๆ ยืนยันว่า ถั่วเหลือง เต้าหู้ และน้ำเต้าหู้ ไม่ได้ทำให้เก๊าท์กำเริบ ในทางตรงกันข้าม สารบางอย่างในถั่วเหลืองอาจช่วยขับยูริกได้ด้วยซ้ำ ดังนั้นทานได้ครับ ไม่ต้องกลัว

Q3: ปลานิล ปลาทับทิม ปลาทู กินได้ไหม?หมอเก่ง: ปลาน้ำจืดที่มีเกล็ดอย่างปลานิล ปลาทับทิม ปลาช่อน จัดอยู่ในกลุ่มพิวรีนปานกลางครับ ทานได้ครับ ส่วนปลาทู (ปลาทะเล) มีพิวรีนสูงกว่านิดหน่อย แต่ถ้าทานแต่เนื้อ ไม่ทานเครื่องในพุงปลา และทานพอประมาณ ก็สามารถทานได้ครับ ไม่ถึงกับต้องงด

Q4: กาแฟล่ะครับ ต้องงดไหม?หมอเก่ง: ข่าวดีสำหรับคอกาแฟครับ! กาแฟดำ (ที่ไม่ใส่น้ำตาล/ครีมเทียม) มีงานวิจัยพบว่าอาจช่วยลดระดับกรดยูริกได้เล็กน้อยด้วยซ้ำ เพราะคาเฟอีนมีโครงสร้างคล้ายยารักษาโรคเก๊าท์ตัวหนึ่ง แต่ต้องระวังพวกกาแฟเย็นหวานมันนะครับ อันนั้นน้ำตาลจะทำร้ายเราแทน

Q5: ยอดผักหวาน ผักบุ้ง คะน้า กินได้ไหม?หมอเก่ง: ทานได้ครับ ผักใบเขียวส่วนใหญ่มีประโยชน์มากกว่าโทษ อย่างที่หมอบอกไปว่าพิวรีนจากพืชมีผลต่อโรคน้อยมาก การทานผักช่วยให้ระบบขับถ่ายดีและลดการดูดซึมไขมัน ซึ่งดีต่อคนเป็นเก๊าท์ระยะยาวครับ

สรุปแนวทางการปฏิบัติตัว

หัวใจสำคัญของการคุมโรคเก๊าท์ ไม่ใช่การ "อด" จนขาดสารอาหาร แต่คือการ "เลือก" และ "เดินทางสายกลาง" ครับ

ดื่มน้ำให้เยอะ: นี่คือกฎเหล็กข้อที่ 1

ลดหวาน ลดแอลกอฮอล์: ตัดเบียร์และน้ำอัดลมได้ ท่านชนะไปครึ่งทางแล้วครับ

เลี่ยงเครื่องใน: อันนี้ขอให้งดจริงจังครับ

ทานยาตามแพทย์สั่ง: การคุมอาหารช่วยได้ส่วนหนึ่ง แต่ถ้าร่างกายผลิตยูริกเยอะมาก หรือไตขับออกไม่ดี ยังไงก็ต้องใช้ยาช่วยลดระดับกรดยูริก เพื่อละลายผลึกที่เกาะตามข้อครับ อย่ากลัวการกินยาต่อเนื่อง เพราะถ้าปล่อยให้ยูริกสูงนานๆ ไตจะพังเร็วกว่าผลข้างเคียงของยามากครับ

สุดท้าย หมอขอให้กำลังใจทุกท่านนะครับ โรคเก๊าท์เป็นโรคที่รักษาได้ คุมได้ และหายเจ็บได้ แค่เราเข้าใจและปรับพฤติกรรมเล็กน้อย ท่านก็จะกลับมามีความสุขกับมื้ออาหารอร่อยๆ กับครอบครัวได้เหมือนเดิมครับ

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ จังหวัดเชียงใหม่ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#อาหารโรคเก๊าท์ #เก๊าท์กินไก่ได้ไหม #พิวรีนสูง #เมนูคนเป็นเก๊าท์ #เก๊าท์ห้ามกินอะไร #น้ำเต้าหู้กับเก๊าท์ #หน่อไม้แสลงเก๊าท์ #ลดกรดยูริก #หมอเก่งกระดูกและข้อ #เชียงใหม่

---

References:

1. Nielsen SM, Zobbe K, Kristensen LE, Christensen R. Nutritional recommendations for gout: An update from clinical epidemiology. Autoimmun Rev. 2018;17(11):1090-1096.
2. Zhang Y, Chen C, Choi H, et al. Purine-rich foods intake and recurrent gout attacks. Ann Rheum Dis. 2012;71(9):1448-1453.
3. Choi HK, Curhan G. Soft drinks, fructose consumption, and the risk of gout in men: prospective cohort study. BMJ. 2008;336(7639):309-312.
4. Teng GG, Pan A, Yuan JM, Koh WP. Food Sources of Protein and Risk of Incident Gout in the Singapore Chinese Health Study. Arthritis Rheumatol. 2015;67(7):1933-1942.
5. Larsson SC, Wolk A, Coffee consumption and risk of gout: a dose-response meta-analysis of prospective cohort studies. Arthritis Rheum. 2014;66:2311-2317.