วิธีแยกแยะ "เก๊าท์" กับ "รูมาตอยด์" ปวดข้อเหมือนกันแต่รักษาต่างกันลิบลับ
วิธีแยกแยะ "เก๊าท์" กับ "รูมาตอยด์" ปวดข้อเหมือนกันแต่รักษาต่างกันลิบลับ
"หมอครับ... ผมปวดนิ้วโป้งเท้ามาก บวมแดงจนเดินไม่ได้เลย เป็นเก๊าท์ใช่ไหมครับ?"
หรือบางคนมาด้วยอาการ "คุณหมอคะ... ตื่นเช้ามานิ้วมือมันแข็งไปหมด ขยับยาก ปวดข้อนิ้วเล็กๆ ทั้งสองข้างเลย หนูจะเป็นรูมาตอยด์หรือเปล่า?"
คำถามเหล่านี้เป็นคำถามยอดฮิตที่ผมเจอในห้องตรวจแทบทุกวันครับ หลายคนพอมีอาการปวดข้อปุ๊บ สิ่งแรกที่นึกถึงคือ "เก๊าท์" เพราะได้ยินชื่อบ่อยที่สุด แต่ในความเป็นจริงแล้ว อาการปวดข้อมีสาเหตุได้นับร้อยอย่าง และสองโรคที่คนสับสนกันมากที่สุดก็คือ เก๊าท์ และ รูมาตอยด์ ครับ
แม้จะปวดข้อเหมือนกัน แต่เชื่อไหมครับว่า "ที่มา" และ "วิธีรับมือ" นั้นต่างกันราวฟ้ากับเหว ถ้าเรารักษาผิดโรค นอกจากจะไม่หายแล้ว ยังอาจส่งผลเสียต่อร่างกายในระยะยาวด้วย วันนี้ผมจะมาเล่าให้ฟังแบบเข้าใจง่ายๆ ว่าเราจะสังเกตตัวเองได้อย่างไรครับ
เรื่องเล่าจากหน้าห้องตรวจ: สองอาการที่ต่างกัน
ผมอยากให้ลองดูเคสสมมติสองเคสนี้ครับ
เคสแรก: คุณลุงสมชาย (นามสมมติ) เมื่อคืนคุณลุงไปงานเลี้ยง ทานอาหารทะเลกับเครื่องดื่มเย็นๆ พอกลับมานอนกลางดึก สะดุ้งตื่นเพราะปวดที่โคนนิ้วโป้งเท้าอย่างรุนแรง แค่ผ้าห่มโดนก็สะดุ้งแล้ว ข้อเท้าบวมแดงเป่งเหมือนลูกตำลึงสุก เดินลงน้ำหนักไม่ได้เลย อาการแบบนี้มักจะเป็น "เก๊าท์" ครับ
เคสที่สอง: คุณป้าสมศรี (นามสมมติ) คุณป้ามีอาการปวดข้อนิ้วมือทั้งสองข้างมาหลายเดือนแล้ว อาการไม่ได้ปวดปุ๊บปั๊บทันที แต่จะรู้สึกว่า "นิ้วแข็ง" ตอนตื่นนอนตอนเช้า กำมือไม่สุด ต้องแช่น้ำอุ่นหรือขยับอยู่นานเกือบชั่วโมงถึงจะดีขึ้น ปวดสม่ำเสมอแต่ไม่รุนแรงเท่าคุณลุงสมชาย อาการแบบนี้มักจะเอนเอียงไปทาง "รูมาตอยด์" ครับ
ทำความรู้จักกับศัตรูตัวร้าย: เก๊าท์ VS รูมาตอยด์
เพื่อให้เห็นภาพชัดเจน เรามาดูความแตกต่างในประเด็นสำคัญๆ กันครับ
1. สาเหตุและการเกิดโรค (Pathogenesis)
- โรคเก๊าท์: เปรียบเสมือน "ขยะเกินในร่างกาย" ครับ เกิดจากร่างกายมี กรดยูริก สูงเกินไปจนมันล้นออกมาตกผลึกเป็นเข็มเล็กๆ อยู่ในข้อ พอผลึกพวกนี้ไปทิ่มแทงเยื่อบุข้อ ร่างกายก็สั่งการให้เม็ดเลือดขาวมาโจมตี จนเกิดการอักเสบอย่างรุนแรงนั่นเอง
- โรครูมาตอยด์: อันนี้ต่างออกไปครับ มันคือ "ระบบป้องกันตัวเองทำงานเพี้ยน" หรือที่ชาวบ้านเรียกว่า ภูมิแพ้ตัวเอง (Autoimmune) ร่างกายเข้าใจผิด คิดว่าเยื่อบุข้อเป็นสิ่งแปลกปลอม เลยส่งกองทัพภูมิต้านทานมาโจมตีข้อตัวเองจนอักเสบเรื้อรัง
2. อาการแสดง: ใครปวดตรงไหน?
- เก๊าท์: มักปวดเป็น "ข้อเดียว" และเป็นที่ "ส่วนล่างของร่างกาย" เช่น นิ้วโป้งเท้า ข้อเท้า หรือข้อเข่า อาการจะมาแบบฉับพลัน (Acute) ปวดมากภายในไม่กี่ชั่วโมง บวม แดง ร้อนชัดเจน
- รูมาตอยด์: มักปวด "หลายข้อ" และเป็น "สองข้างพร้อมกัน" (ซ้าย-ขวา) ส่วนใหญ่จะเป็นข้อเล็กๆ เช่น ข้อกลางนิ้วมือ ข้อมือ ข้อนิ้วเท้า มีอาการ "ข้อติดตอนเช้า" นานเกิน 30-60 นาที
3. ปัจจัยเสี่ยง: ใครมีโอกาสเป็นมากกว่ากัน?
- เก๊าท์: พบใน ผู้ชาย มากกว่าผู้หญิง (โดยเฉพาะผู้ชายวัยทำงานขึ้นไป) คนที่มีน้ำหนักตัวเกิน ชอบทานเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ยอดผัก เครื่องในสัตว์ หรืออาหารทะเลบ่อยๆ
- รูมาตอยด์: พบใน ผู้หญิง มากกว่าผู้ชายถึง 3 เท่า มักเริ่มเป็นในช่วงอายุ 30-50 ปี และมีความเกี่ยวข้องกับพันธุกรรมหรือการสูบบุหรี่ด้วยครับ
การตรวจวินิจฉัย: หมอตรวจอะไรบ้าง?
เวลามาพบผม ผมจะไม่ได้แค่ดูด้วยตาเปล่า แต่เราต้องมีการตรวจยืนยันเพื่อความแม่นยำครับ
- การตรวจเลือด (Lab Test): * สำหรับ เก๊าท์ เราจะดูระดับ "กรดยูริก" ในเลือด แต่อย่าตกใจนะครับ บางคนปวดเก๊าท์แต่ตรวจยูริกแล้วปกติก็มี เพราะยูริกมันหนีไปตกผลึกในข้อหมดแล้ว
- สำหรับ รูมาตอยด์ เราจะตรวจหา "รูมาตอยด์แฟกเตอร์" (Rheumatoid Factor) หรือสารต้านตัวรับวงกลม (Anti-CCP) ซึ่งมีความแม่นยำสูงกว่า รวมถึงดูค่าการอักเสบในเลือด (ESR, CRP)
- การเอกซเรย์ (X-ray): ในระยะแรกอาจไม่เห็นอะไรมาก แต่ถ้าเป็นมานาน เก๊าท์จะเห็นรอยโหว่ของกระดูกเหมือนโดน "หนูกัด" ส่วนรูมาตอยด์จะเห็นช่องว่างในข้อแคบลงหรือกระดูกเริ่มสึกกร่อน
- การทำอัลตราซาวด์ (Ultrasound): วิธีนี้ดีมากครับ ผมสามารถใช้เครื่องอัลตราซาวด์ส่องดูในข้อได้เลย ถ้าเป็นเก๊าท์จะเห็นผลึกสีขาวๆ เกาะที่ผิวข้อคล้าย "รางรถไฟ" แต่ถ้าเป็นรูมาตอยด์จะเห็นเยื่อบุข้อหนาตัวและมีเลือดมาเลี้ยงเยอะผิดปกติ
- การเจาะน้ำไขข้อ: เป็นวิธีที่แม่นยำที่สุด โดยเฉพาะในรายที่ยังสรุปไม่ได้ หมอจะนำน้ำไขข้อไปส่องกล้องจุลทรรศน์เพื่อดูว่ามีผลึกยูริกหรือไม่
แนวทางการรักษา: สยบอาการปวดให้ถูกจุด
เมื่อเรารู้ชัดแล้วว่าเป็นโรคไหน การรักษาจะต่างกันดังนี้ครับ
การรักษาโรคเก๊าท์:
- ระยะเฉียบพลัน: ใช้ยาแก้ปวดกลุ่มที่ไม่มีสเตียรอยด์ (NSAIDs) หรือยาเฉพาะทางอย่าง "โคลชิซีน" เพื่อหยุดการอักเสบ
- ระยะยาว: การปรับพฤติกรรมสำคัญที่สุดครับ ลดอาหารที่มีพิวรีนสูง ลดแอลกอฮอล์ และที่สำคัญคือต้องกิน "ยาลดกรดยูริก" อย่างต่อเนื่องเพื่อให้ผลึกที่สะสมอยู่ละลายออกไปจนหมด
- การใช้ยาภายใต้อัลตราซาวด์: ในกรณีที่ปวดรุนแรงและบวมน้ำในข้อมาก หมออาจใช้การอัลตราซาวด์เพื่อระบุตำแหน่งที่แม่นยำในการเจาะระบายน้ำ หรือฉีดยาลดการอักเสบเข้าข้อโดยตรง ซึ่งวิธีนี้ปลอดภัยและแม่นยำกว่าการฉีดแบบคลำหาตำแหน่งครับ
การรักษาโรครูมาตอยด์:
- ยาควบคุมโรค (DMARDs): เป็นหัวใจสำคัญในการหยุดยั้งไม่ให้ภูมิคุ้มกันมาทำลายข้อ ยานี้ต้องทานต่อเนื่องยาวนาน
- ยาแก้ปวด: เพื่อประคับประคองอาการในระหว่างที่ยาควบคุมโรคยังไม่ออกฤทธิ์เต็มที่
- การกายภาพ: เพื่อป้องกันไม่ให้ข้อติดแข็งและรักษามวลกล้ามเนื้อ
พยากรณ์โรค: หายขาดไหม?
- เก๊าท์: "รักษาให้หายขาดได้" ครับ หากเราสามารถคุมระดับกรดยูริกในเลือดให้ต่ำกว่าเกณฑ์ต่อเนื่องเป็นเวลาหลายปี ผลึกในข้อจะหายไป อาการปวดจะไม่กลับมาอีก แต่ต้องมีวินัยในการกินยาและดูแลตัวเองสูงมาก
- รูมาตอยด์: มักเป็นโรคเรื้อรังที่ "ควบคุมให้สงบได้" (Remission) เป้าหมายคือให้คนใช้ชีวิตได้ปกติที่สุด ข้อไม่ผิดรูป แต่ต้องติดตามอาการกับหมออย่างสม่ำเสมอตลอดชีวิตครับ
ภาวะแทรกซ้อนที่ต้องระวัง
หากปล่อยไว้ไม่รักษา ทั้งสองโรคส่งผลเสียอย่างหนักครับ
- เก๊าท์: อาจทำให้เกิด "ปุ่มโทฟัส" หรือก้อนแป้งขาวๆ ตามข้อจนใส่รองเท้าไม่ได้ และที่อันตรายที่สุดคือ "นิ่วในไต" และ "ไตเสื่อม" จากกรดยูริกที่ไปอุดตัน
- รูมาตอยด์: ถ้าอักเสบไปเรื่อยๆ ข้อจะเริ่มบิดเบี้ยวจนหยิบจับของไม่ได้ (ข้อผิดรูป) และอาจส่งผลต่ออวัยวะอื่น เช่น ตา หรือปอดได้
สรุป ไม่ว่าคุณจะปวดข้อแบบไหน สิ่งสำคัญที่สุดคือ "อย่าซื้อยากินเอง" โดยเฉพาะยาชุดหรือยาสมุนไพรที่แอบผสมสเตียรอยด์ เพราะอาจทำให้ไตพังหรือกระเพาะทะลุได้ การวินิจฉัยที่ถูกต้องตั้งแต่เนิ่นๆ จะช่วยให้เรากลับมาเดินได้คล่องแคล่วและใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุขอีกครั้งครับ
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#เก๊าท์ #รูมาตอยด์ #ปวดข้อ #ปวดเท้า #ข้ออักเสบ #หมอเก่ง #กระดูกและข้อ #สุขภาพผู้สูงอายุ #กรดยูริก #ปวดนิ้ว
References
- Kuo CF, et al. Global epidemiology of gout: prevalence, incidence and risk factors. Nat Rev Rheumatol. 2015. (สรุป: ข้อมูลระบาดวิทยาและปัจจัยเสี่ยงของโรคเก๊าท์ทั่วโลก)
- Smolen JS, et al. Rheumatoid arthritis. Lancet. 2016. (สรุป: เจาะลึกกลไกการเกิดโรค การวินิจฉัย และแนวทางการรักษารูมาตอยด์ยุคใหม่)
- Richette P, et al. 2016 updated EULAR evidence-based recommendations for the management of gout. Ann Rheum Dis. 2017. (สรุป: แนวทางเวชปฏิบัติสากลในการดูแลรักษาโรคเก๊าท์ที่ทันสมัย)
- Aletaha D, et al. 2010 Rheumatoid arthritis classification criteria. Arthritis Rheum. 2010. (สรุป: เกณฑ์การวินิจฉัยโรครูมาตอยด์ที่ใช้เป็นมาตรฐานทั่วโลก)
- Fitzgerald JD, et al. 2020 American College of Rheumatology Guideline for the Management of Gout. Arthritis Care Res. 2020. (สรุป: แนวทางการใช้ยาลดกรดยูริกและการจัดการโรคเก๊าท์ในระยะยาว)
Comments
Post a Comment