เจาะเลือดแล้ว "ปกติ" แต่ทำไมเดินไม่ได้? ไขปริศนา "เก๊าท์ซ่อนรูป" ที่ทำให้คนไข้และญาติงงกันทั้งบ้าน

 

เจาะเลือดแล้ว "ปกติ" แต่ทำไมเดินไม่ได้? ไขปริศนา "เก๊าท์ซ่อนรูป" ที่ทำให้คนไข้และญาติงงกันทั้งบ้าน

"หมอครับ เครื่องตรวจมันพังหรือเปล่า? หรือหมอวินิจฉัยผิด?"

คุณพี่ศักดา (นามสมมติ) เอ่ยถามหมอด้วยน้ำเสียงที่เต็มไปด้วยความสงสัย ในมือถือใบรายงานผลเลือดที่โชว์หราว่า ค่ากรดยูริก (Uric Acid) = 6.0 mg/dL ซึ่งถือว่าเป็นค่าปกติ (คนทั่วไปไม่ควรเกิน 7.0)

แต่ที่น่าแปลกคือ สภาพของคุณพี่ศักดาตอนนี้คือ นั่งรถเข็นเข้ามา ข้อเท้าขวาบวมเป่ง แดงฉาน และร้อนจี๋ แค่ลมแอร์เป่าโดนก็สะดุ้งโหยง อาการมันฟ้องชัด ๆ ว่าเป็นเก๊าท์ แต่ทำไมผลเลือดถึงบอกว่า "คุณไม่ได้เป็น"?

นี่คือสถานการณ์ที่เรียกว่า "กับดักผลเลือด" ที่ทำให้คนไข้เสียโอกาสในการรักษา หรือบางทีก็ทำให้หมอมือใหม่ไขว้เขวได้เหมือนกัน

วันนี้หมอเก่งจะพามาไขความลับครับว่า ทำไมตอนปวดที่สุด ผลเลือดถึงหลอกเราได้แนบเนียนที่สุด?

ความจริงข้อที่ 1: ทฤษฎี "ย้ายบ้านหนีตำรวจ"

เพื่อให้เห็นภาพง่ายที่สุด ลองจินตนาการว่า "กรดยูริก" คือ "แก๊งโจร" ที่ลอยไปลอยมาใน "ถนน" (หลอดเลือด) ครับ

ถ้าตำรวจ (การเจาะเลือด) ไปตรวจที่ถนน ก็จะเจอโจรเต็มไปหมด ค่าเลือดก็จะสูง ใช่ไหมครับ?

แต่ในวันที่เกิดอาการ "เก๊าท์กำเริบเฉียบพลัน" (Acute Gout Attack) มันคือวันที่แก๊งโจร ตัดสินใจ "ย้ายบ้าน" ครับ! พวกมันไม่ได้ลอยอยู่ในเลือดแล้ว แต่มันพากันแห่ลงไป "ซ่อนตัวและตกตะกอนในข้อ" จนหมด

เมื่อโจรย้ายจากถนน (เลือด) เข้าไปอยู่ในบ้าน (ข้อ) พอหมอเจาะเลือดตรวจที่ถนน... ก็เลยไม่เจอโจร หรือเจอน้อยลงจนดูเหมือนปกติครับ ทั้งที่ความจริงแล้ว ในข้อเท้าของคุณพี่ศักดาตอนนี้ มีโจร (ผลึกยูริก) อัดแน่นจนบ้านแทบแตกอยู่นั่นเอง

ความจริงข้อที่ 2: ร่างกายเครียด จึงรีบขับทิ้ง

เวลาที่เราเจ็บปวดมาก ๆ ร่างกายจะเกิดภาวะเครียด (Stress) ครับ สมองจะสั่งให้หลั่งฮอร์โมนต่าง ๆ ออกมาเพื่อจัดการความเครียด และหนึ่งในกลไกนั้นคือ "การเร่งขับกรดยูริกออกทางปัสสาวะ" ชั่วคราว

ทำให้ในช่วงที่เรากำลังปวดสุด ๆ ค่ากรดยูริกในเลือดอาจจะตกลงมาอยู่ในเกณฑ์ปกติได้ ทั้งที่เมื่อ 2 วันก่อนมันอาจจะสูงปรี๊ดอยู่เลยก็ได้ครับ

ดังนั้น ในทางการแพทย์เราจึงมีกฎเหล็กว่า "ห้ามตัดสินโรคเก๊าท์ จากค่าเลือดเพียงอย่างเดียว ในขณะที่คนไข้กำลังปวด"

แล้วหมอวินิจฉัยได้อย่างไร? (ถ้าไม่เชื่อผลเลือด)

ถ้าผลเลือดเชื่อไม่ได้ 100% แล้วหมอเอาอะไรมาฟันธงว่าเป็นเก๊าท์? หมอใช้ "หลักฐานแวดล้อม" และ "หลักฐานมัดตัว" ดังนี้ครับ

1. อาการทางคลินิก (Clinical Diagnosis): เก๊าท์มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวที่โรคอื่นเลียนแบบยาก คือ

• ปวดรุนแรงทันที: มักเป็นตอนกลางคืน หรือตื่นเช้ามาแล้วเดินไม่ได้เลย

• ตำแหน่งยอดฮิต: โคนนิ้วโป้งเท้า, ข้อเท้า, ข้อเข่า

• ผิวหนัง: บวม แดงจัด มันวาว และร้อนเหมือนมีไฟสุม

2. ประวัติความเสี่ยง:

• เพิ่งไปทานเลี้ยง ดื่มแอลกอฮอล์ หรือทานบุฟเฟต์มา

• มีประวัติเคยปวดแบบนี้แล้วหายเองได้

• มีญาติสายตรงเป็นเก๊าท์

3. การเจาะน้ำในข้อ (Gold Standard): อันนี้คือ "หลักฐานมัดตัว" ที่ดิ้นไม่หลุดครับ ถ้าข้อบวมมาก หมอจะใช้เข็มเล็ก ๆ ดูดน้ำไขข้อออกมาส่องกล้องจุลทรรศน์ ถ้าเจอ "ผลึกรูปเข็ม" (Needle-shaped crystals) ลอยอยู่ ต่อให้ค่าเลือดจะปกติแค่ไหน ก็ฟันธงได้  เลยครับว่าเป็นโรคเก๊าท์แน่นอน

ระวัง! อย่าเพิ่งด่วนสรุป อาจเป็นโรคอื่น?

แม้ว่าอาการจะเหมือนเก๊าท์มาก แต่ถ้าผลเลือดปกติ หมอก็ต้องคิดเผื่อถึงโรคอื่น ๆ ที่หน้าตาคล้ายกันด้วย เช่น:

1. โรคเก๊าท์เทียม (Pseudogout): เกิดจากผลึกแคลเซียม ไม่ใช่ยูริก อาการเหมือนกันเด๊ะ แต่รักษายากกว่านิดหน่อย

2. ข้ออักเสบติดเชื้อ (Septic Arthritis): อันนี้ "อันตรายถึงชีวิต" ครับ เชื้อแบคทีเรียเข้าไปกินในข้อ ทำให้ปวดบวมแดงร้อนเหมือนกัน ถ้าวินิจฉัยผิดว่าเป็นเก๊าท์แล้วจ่ายยากดภูมิ คนไข้อาจแย่ลงได้ (ต้องเจาะน้ำข้อมาตรวจถึงจะแยกได้ชัวร์ที่สุด)

3. ข้อเท้าแพลง/เส้นเอ็นอักเสบ: บางคนเดินสะดุดเล็กน้อยแต่จำไม่ได้

สรุป: เชื่อหมอ หรือ เชื่อกระดาษ?

สำหรับเคสของคุณพี่ศักดา และคนไข้ทุกท่านที่เจอปัญหานี้ หมออยากจะบอกว่า "ให้รักษาที่อาการ ไม่ใช่รักษาที่ตัวเลข" ครับ

ถ้าหมอวินิจฉัยว่าเป็นเก๊าท์ (แม้เลือดปกติ) หมอจะจ่ายยาแก้ปวดลดอักเสบให้ก่อน เมื่อทานยาจน "หายปวดสนิท" (ประมาณ 2-4 สัปดาห์) เราค่อยมา "เจาะเลือดซ้ำ" อีกรอบครับ

ในวันที่คุณหายปวด สบายดี เดินปร๋อ... วันนั้นแหละครับที่ "แก๊งโจร" จะออกจากบ้าน (ข้อ) กลับมาเดินบนถนน (เลือด) เหมือนเดิม แล้วเราจะได้เห็น "ค่ากรดยูริกที่แท้จริง" ของคุณครับ

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng

#โรคเก๊าท์ #กรดยูริกปกติ #ปวดข้อเท้า #เก๊าท์เทียม #ข้ออักเสบ #หมอเก่งกระดูกและข้อ #ตรวจเลือด #วินิจฉัยโรค #ปวดบวมแดง #สุขภาพผู้ชาย