หน่อไม้และยอดผัก: จำเลยรักของชาวเก๊าท์ กินได้ไหม หรือต้องลาจากกันตลอดกาล?

 

หน่อไม้และยอดผัก: จำเลยรักของชาวเก๊าท์ กินได้ไหม หรือต้องลาจากกันตลอดกาล?

"หมอครับ... หน้าฝนแบบนี้ หน่อไม้ออกเยอะ แกงหน่อไม้ใส่ใบย่านางร้อน ๆ มันหอมยั่วน้ำลายเหลือเกิน แต่เมียผมสั่งห้ามเด็ดขาด บอกว่ากินคำเดียวเดี๋ยวเก๊าท์กำเริบ... ผมต้องอดจริงๆ เหรอครับหมอ?"

นี่คือคำตัดพ้อจากคุณลุงท่านหนึ่งที่มาตรวจติดตามอาการโรคเก๊าท์กับหมอเมื่อสัปดาห์ก่อนครับ แววตาแกดูมีความหวังเล็ก ๆ ว่าหมอจะช่วย "อนุมัติ" ให้แกได้ทานของโปรดบ้าง

เรื่อง "อาหารแสลง" กับ "โรคเก๊าท์" เป็นของคู่กันที่สร้างความสับสนมานานครับ โดยเฉพาะ "ยอดผัก" (เช่น ยอดกระถิน ชะอม สะเดา) และ "หน่อไม้" ที่ถูกขึ้นบัญชีดำว่าเป็นของต้องห้ามระดับ 5 ดาว

ในวันที่เรา "หายปวดแล้ว" เราจะกลับไปคืนดีกับของโปรดเหล่านี้ได้บ้างไหม?

ทำไมเราถึงกลัวหน่อไม้และยอดผัก?

ที่มาของความกลัวนี้ ไม่ได้มโนขึ้นมาเองครับ แต่มาจากข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ในสมัยก่อนที่พบว่า ในส่วนยอดของผักที่กำลังเติบโต (ยอดอ่อน) และหน่อไม้ มีสารที่ชื่อว่า "พิวรีน" (Purine) อยู่ในระดับที่สูงถึงสูงมาก

และอย่างที่เราทราบกันครับว่า สารพิวรีนนี้ เมื่อเข้าสู่ร่างกาย จะถูกย่อยสลายกลายเป็น "กรดยูริก"

ตรรกะง่าย ๆ จึงเกิดขึ้นว่า: กินยอดผัก = ได้พิวรีนเยอะ = ยูริกสูง = เก๊าท์กำเริบ

ข้อมูลใหม่: พิวรีนไม่ได้ร้ายเหมือนกันทุกตัว!

แต่เดี๋ยวก่อนครับ... วิทยาศาสตร์การแพทย์ก้าวหน้าขึ้นทุกวัน ข้อมูลใหม่ ๆ พบความจริงที่น่าสนใจมากครับ

งานวิจัยจากต่างประเทศหลายชิ้น (และเป็นที่ยอมรับในวงการแพทย์ปัจจุบัน) ระบุว่า "พิวรีนจากพืช" (Phytopurines) แตกต่างจาก "พิวรีนจากสัตว์" ครับ

ร่างกายคนเราตอบสนองต่อพิวรีนจากผัก ไม่เหมือนกับพิวรีนจากเนื้อสัตว์ หรือเครื่องในสัตว์ มีข้อมูลระบุว่า การทานผักที่มีพิวรีนสูง (รวมถึงหน่อไม้ กะหล่ำดอก ผักโขม เห็ด) "ไม่ได้" เพิ่มความเสี่ยงของโรคเก๊าท์ หรือทำให้อาการกำเริบอย่างมีนัยสำคัญ ในคนส่วนใหญ่

ในทางตรงกันข้าม ผักเหล่านี้มีใยอาหาร วิตามิน และแร่ธาตุที่ช่วยบำรุงร่างกาย ช่วยการขับถ่าย และอาจช่วยลดการดูดซึมไขมันด้วยซ้ำ

สรุปแล้ว... กินได้ไหม?

คำตอบของหมอคือ: "กินได้ครับ... แต่มีข้อแม้"

ถ้าช่วงนี้คุณ "หายปวดสนิท" แล้ว เดินเหินได้ปกติ และทานยาควบคุมระดับกรดยูริกอยู่อย่างสม่ำเสมอ คุณสามารถทานหน่อไม้และยอดผักได้ครับ

แต่หมอขอให้ยึดหลัก "ทางสายกลาง และ สังเกตตัวเอง" ดังนี้ครับ:

1. กฎการสังเกตตัวเอง (Personal Trigger) ร่างกายคนเราไม่เหมือนกันครับ 100 คนกินหน่อไม้ อาจจะมี 90 คนที่ไม่เป็นไรเลย แต่อาจจะมี 10 คนที่ไวต่อสารในหน่อไม้มาก กินปุ๊บปวดปั๊บ

• วิธีทดลอง: ให้ลองทานทีละน้อย ๆ ก่อนครับ แล้วสังเกตอาการภายใน 24 ชั่วโมง ถ้าไม่มีอาการปวดแปล๊บ ๆ ก็แปลว่าคุณคือผู้โชคดีที่ทานได้ครับ

2. ปรุงให้สุกเสมอ หน่อไม้ดิบ มีสารไซยาไนด์ (Cyanide) ตามธรรมชาติซึ่งเป็นพิษครับ ต้องต้มน้ำทิ้งอย่างน้อย 1-2 น้ำ จนสุกดี นอกจากจะปลอดภัยแล้ว การต้มน้ำทิ้งยังช่วยลดปริมาณพิวรีนลงไปได้ส่วนหนึ่งด้วยครับ

3. ระวัง "สิ่งที่มากับแกง" มากกว่าตัวผัก อันนี้สำคัญมาก! บางทีที่กินแกงหน่อไม้แล้วเก๊าท์กำเริบ อาจจะไม่ได้เป็นเพราะหน่อไม้ครับ แต่เป็นเพราะ:

• น้ำซุปกระดูก/น้ำต้มเนื้อ ที่เคี่ยวจนข้นคลั่ก (นี่คือแหล่งรวมพิวรีนชั้นดี)
• เครื่องในไก่/เครื่องในสัตว์ ที่ใส่ลงไปในแกง
• กะปิ ที่ใส่ตำน้ำพริกแกง (กะปิทำจากเคย ซึ่งเป็นสัตว์ทะเล พิวรีนสูง)

4. อย่าลืมดื่มน้ำตามเยอะๆ ถ้ามื้อนั้นจัดหนักแกงหน่อไม้ ให้ดื่มน้ำเปล่าตามเยอะ ๆ ครับ เพื่อช่วยไตขับของเสียและกรดยูริกส่วนเกินออกไป

ศัตรูตัวจริงที่คุณควรกล้ว (มากกว่าหน่อไม้)

ถ้าคุณกังวลเรื่องหน่อไม้ แต่ในมือยังถือแก้ว "เบียร์" หรือ "น้ำหวาน/ชาไข่มุก" อยู่... หมอขอให้วางแก้วก่อนครับ

เพราะงานวิจัยฟันธงชัดเจนว่า สิ่งที่กระตุ้นให้กรดยูริกพุ่งปรี๊ดและเก๊าท์กำเริบได้แย่ที่สุด คือ:

1. เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ (โดยเฉพาะเบียร์)
2. น้ำตาลฟรุกโตส (ในน้ำอัดลม น้ำผลไม้กล่อง น้ำหวาน)

สองอย่างนี้อันตรายกว่ายอดผักเป็นสิบเท่าครับ!

สรุป: ความสุขของการกิน คือส่วนหนึ่งของการรักษา

หมอไม่อยากให้คนไข้เก๊าท์ต้องใช้ชีวิตด้วยความหวาดระแวงไปเสียทุกอย่างครับ การคุมอาหารที่เคร่งครัดเกินไปจนกินอะไรไม่ได้เลย จะทำให้ขาดสารอาหาร ผอมแห้ง และมีความเครียด ซึ่งความเครียดก็กระตุ้นโรคได้เหมือนกัน

คำแนะนำจากหมอเก่ง:

• ช่วงปวด: งดไปก่อนครับ อะไรที่เสี่ยง งดให้หมด
• ช่วงหายปวด: "กินหน่อไม้ได้ ทานยอดผักได้" ในปริมาณที่พอเหมาะ (ไม่ใช่กินทุกมื้อ ทุกวัน) และอย่าลืมทานยาที่หมอสั่งอย่างเคร่งครัด

ถ้าคุณคุมระดับยูริกในเลือดได้ดี (ต่ำกว่า 6 มก./ดล.) ด้วยยาและการปฏิบัติตัว... ร่างกายคุณจะมีโควตาให้ทานของอร่อยได้มากขึ้นครับ

ขอให้มีความสุขกับมื้ออาหารเย็นนี้นะครับ!

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng

#โรคเก๊าท์ #หน่อไม้ #อาหารแสลง #กินผัก #กรดยูริก #หมอเก่งกระดูกและข้อ #ปวดข้อ #ยอดผักกินได้ไหม #ดูแลตัวเอง #สุขภาพผู้สูงวัย