เก๊าท์ ปวดข้อ

  กินยา "อัลโลพิวรินอล" มาเป็นเดือน ทำไมยังปวดเก๊าท์ไม่หาย? “หมอครับ ผมกินยาเม็ดขาวๆ ที่หมอให้มาลดกรดยูริก (Allopurinol) มาเกือบเดือนแล้ว ทำไมมันยังไม่หายปวดสักที บางวันเหมือนจะปวดหนักกว่าเดิมด้วยซ้ำ ยามันไม่ถูกโรคหรือเปล่าครับ?” คำถามนี้มาจากคนไข้ท่านหนึ่งที่เดินกะเผลกเข้ามาหาผมด้วยความสงสัยครับ เขาเข้าใจว่ายาตัวนี้คือ “ยาแก้ปวด” ที่ยิ่งกิน อาการปวดต้องยิ่งหาย แต่ความจริงที่น่าตกใจก็คือ  ยาลดกรดยูริกไม่ใช่ยาแก้ปวด  และในช่วงแรกที่กิน มันอาจจะทำให้คุณ “ปวดเพิ่มขึ้น” ได้ด้วยซ้ำถ้าจัดการไม่ถูกวิธี ผมอยากให้ลองจินตนาการถึง  “สนิมที่เกาะแน่นอยู่ในท่อนา”  นะครับ การกินยาลดกรดยูริกเหมือนเรากำลังเอาน้ำยาไปชะล้างสนิมเหล่านั้นออก ซึ่งในจังหวะที่สนิมมันหลุดลอกออกมานั่นแหละครับ มันจะทำให้เกิดการระคายเคืองและอักเสบขึ้นมาได้ ทำไมกินยาลดกรดยูริกแล้วยังปวด? สำหรับคนที่เป็นโรคเก๊าท์ สาเหตุเกิดจากการที่ร่างกายมี “กรดยูริก” ในเลือดสูงเกินไป จนมันไปตกตะกอนเป็นผลึกแหลมคม (คล้ายเข็มเล็กๆ) อยู่ตามข้อต่อครับ ความจริงของยา Allopurinol:  ยาตัวนี้ทำหน้าที่ “กดการสร้างกรดยูริก” เพื่อ...

  ปวดข้อจนแทบเดินไม่ไหว... สรุปว่าเป็น 'เก๊าท์' หรือ 'รูมาตอยด์' กันแน่? อย่ารอให้ข้อผิดรูปจนรักษาไม่ทัน!" "คุณหมอคะ ตกลงหนูเป็นโรคอะไรกันแน่? ไปหาหมอที่แรกเขาบอกเป็นเก๊าท์ พอมาอีกที่บอกเป็นรูมาตอยด์ กินยาเท่าไหร่ก็ไม่หายขาดสักที" นี่เป็นประโยคยอดฮิตที่ผมมักจะได้ยินจากคนไข้ครับ หลายคนสับสนเพราะทั้งสองโรคนี้มีอาการ "ปวดข้อ" เหมือนกัน แต่ถ้าเรามองลึกลงไปในรายละเอียด ทั้งสาเหตุ วิธีปวด และกลุ่มคนที่เกิดโรคนั้น ต่างกันราวกับคนละเรื่องเลยครับ ถ้าเปรียบเทียบให้เห็นภาพ  "โรคเก๊าท์"  เหมือนโดน  "ระเบิดลง"  ที่ข้อครับ มันปวดรุนแรง ปวดทันทีเหมือนมีใครเอาเข็มพันเล่มมาทิ่มข้อเท้า ส่วน  "โรครูมาตอยด์"  เหมือนมี  "สนิมเกาะ"  ครับ มันจะค่อย ๆ กัดกินข้อไปเรื่อย ๆ อย่างเงียบเชียบแต่ต่อเนื่อง จนสุดท้ายข้ออาจจะบิดเบี้ยวผิดรูปไปเลย ความจริงของ "โรคเก๊าท์" : ปวดโหดแต่จบเร็ว (ถ้าคุมได้) โรคเก๊าท์เกิดจากร่างกายมี "กรดยูริก" สูงเกินไปครับ กรดนี้จะไปจับตัวเป็นผลึกแหลม ๆ คล้ายเศษแก้วเล็ก ๆ อยู่ในข้อ อาการแสดง:  ...

  ปวดโคนนิ้วหัวแม่เท้า บวมแดงกะทันหัน... เก๊าท์ หรือแค่เอ็นอักเสบ? เช็กให้ชัดก่อนรักษาผิดทาง! "หมอครับ ตื่นเช้ามานิ้วหัวแม่เท้าบวมเป่ง แดงโร่เหมือนพริกชี้ฟ้าเลย แค่ผ้าห่มเฉี่ยวก็สะดุ้งปวดไปถึงสมอง ผมไปเตะโดนอะไรตอนหลับหรือเปล่า หรือว่าเป็นโรคคนรวยอย่างเก๊าท์ครับ?" นี่คือคำถามจาก  “น้าสมชาย” (นามสมมติ)  วัย 60 ปี ที่หอบเท้าบวมๆ มาหาผมด้วยสีหน้าเหยเก อาการปวดที่โคนนิ้วหัวแม่เท้าแบบ "มาไว เคลมไว" และรุนแรงขนาดนี้ เป็นปัญหาคลาสสิกที่ทำให้คนไข้สับสนมากครับว่า สรุปแล้วมันคือ  "โรคเก๊าท์" ที่ต้องคุมอาหารไปตลอดชีวิต หรือแค่  "เอ็นอักเสบ"  จากการใช้งานหนักกันแน่ วันนี้ผมจะมาช่วยแยกแยะจำเลยทั้งสองตัวนี้แบบภาษาชาวบ้าน ให้คุณรู้เท่าทันอาการปวดที่เท้าครับ เมื่อโคนนิ้วเท้ากลายเป็นสนามรบ (Pathogenesis) ทำไมต้องเป็น "นิ้วหัวแม่เท้า"? เพราะข้อนี้เป็นข้อที่รับน้ำหนักมหาศาลทุกครั้งที่เราก้าวเดินครับ แต่สาเหตุการอักเสบนั้นต่างกันราวฟ้ากับเหวครับ ถ้าเป็นเก๊าท์ (Gout):  มันคือ "สงครามเคมี" ครับ ร่างกายมีกรดยูริกสูงจนตกตะกอนเป็น  ผลึกเข็มแหลมๆ  ไปปั...

  ค่าไตเริ่มไม่ดี หมอยังจะให้กินยาเก๊าท์อีกเหรอ? จะไม่ยิ่งไปกันใหญ่ใช่ไหมหมอ” “หมอครับ ผลตรวจเลือดบอกว่าค่าไตผมตกลงมาเหลือแค่ 40% เอง แต่ทำไมหมออายุรกรรมยังบอกให้ผมกินยาลดกรดยูริกต่อล่ะ? ผมกลัวว่ายิ่งกินยา ไตจะยิ่งวายจนต้องฟอกไตเร็วขึ้นน่ะครับ” พี่สุพจน์ (นามสมมติ) วัย 56 ปี ถามผมด้วยความกังวลอย่างเห็นได้ชัด หลังจากที่เขาแอบหยุดยาเก๊าท์ไปสามเดือนเพราะกลัวเรื่องไต นี่เป็นความกังวลที่สมเหตุสมผลมากครับ เพราะเราถูกสอนมาตลอดว่า “กินยาเยอะไม่ดีต่อไต” แต่สำหรับโรคเก๊าท์ กฎข้อนี้กลับด้านกันครับ เพราะยิ่งค่าไตคุณเริ่มไม่ดี คุณยิ่งจำเป็นต้องคุมกรดยูริกให้แม่นยำกว่าคนปกติเสียอีก วันนี้ผมจะมาเล่าให้ฟังครับว่า เมื่อ “ไต” เริ่มอ่อนแอลง เราจะเลือกใช้ยาเก๊าท์ตัวไหนให้ปลอดภัย และหมอมีวิธีปรับยาอย่างไรไม่ให้เป็นอันตรายต่อร่างกาย ทำไมคนเป็นโรคไต ถึงมักจะเป็นเก๊าท์พ่วงมาด้วย? ไตมีหน้าที่เหมือน  “พนักงานคัดแยกขยะ”  ครับ กรดยูริกส่วนใหญ่ในร่างกาย (ประมาณ 70%) จะถูกขับออกทางปัสสาวะโดยผ่านการกรองของไต เมื่อไตเริ่มเสื่อมสภาพ พนักงานคัดแยกขยะก็ทำงานช้าลง ทำให้กรดยูริกถูกกักเก็บไว้ในเลือดสูงขึ้นเรื...

  กินยาลดกรดยูริกนานๆ ระวังไตพังนะ...” ประโยคยอดฮิตที่ทำให้คนไข้เก๊าท์ยอมหยุดยา จนสุดท้ายไตพังจริงๆ “คุณหมอครับ ผมขอลดเม็ดยาลงหน่อยได้ไหม กลัวกินนานไปแล้วไตจะวาย เพื่อนบ้านบอกว่ายาพวกนี้มันสะสมที่ไต” ลุงสมชัย (นามสมมติ) วัย 62 ปี ถามผมด้วยแววตากังวล ในมือถือถุงยาลดกรดยูริกที่ผมเพิ่งจ่ายให้ไปเมื่อเดือนก่อน ลุงสมชัยเป็นคนไข้เก๊าท์ที่คุมอาการได้ดีมากครับ แต่พอไปคุยกับคนรอบข้าง กลับได้รับ “ความหวังดี” ที่แฝงไปด้วยความเข้าใจผิด จนเกือบจะหยุดยาเอง ซึ่งนี่คือจุดเริ่มต้นของหายนะที่หมอกระดูกอย่างผมไม่อยากให้เกิดขึ้นเลย วันนี้ผมจะมาไขข้อข้องใจแบบชัดๆ ว่า ระหว่าง “ยา” กับ “โรคเก๊าท์” อะไรกันแน่ที่เป็นตัวร้ายทำลายไตของคุณ! ความจริงที่น่าตกใจ: เก๊าท์ต่างหากที่ทำร้ายไต ไม่ใช่ยา หลายคนเข้าใจผิดว่าการกินยาต่อเนื่องคือการสะสมสารเคมี แต่ในกรณีของโรคเก๊าท์นั้น  “กรดยูริกที่สูงเกินไป”  ต่างหากครับที่เป็นพิษต่อไตโดยตรง ลองนึกภาพตามนะครับ เมื่อกรดยูริกในเลือดสูง มันไม่ได้ไปเกาะแค่ที่ข้อเท้าหรือหัวเข่าจนบวมแดงเท่านั้น แต่มันไหลเวียนไปทั่วร่างกาย และจุดที่มันชอบไปตกตะกอนมากที่สุดที่หนึ่งก็คือ...

  ปวดข้อเท้าจนเดินไม่ได้ กินยาแก้ปวดก็ไม่หาย... หรือจริงๆ เรากินยาผิดวิธี?” เป็นเก๊าท์ ทานยาอย่างไรให้ปลอดภัย “คุณหมอครับ ช่วยผมด้วย ผมปวดข้อเท้าข้างซ้ายมาก ตื่นมาตอนเช้าก้าวขาไม่ออกเลย มันบวมแดง ร้อนไปหมด เมื่อคืนแค่ผ้าห่มโดนนิ้วเท้ายังสะดุ้งเลยครับ” เสียงน้าชาติ (นามสมมติ) ชายวัย 55 ปี บอกกับผมด้วยสีหน้าเหยเก น้าชาติเล่าต่อว่า “ผมไปซื้อยาแก้ปวดสีชมพูเม็ดใหญ่ๆ มากินเอง กินไป 3 วันแล้วครับหมอ อาการปวดลดลงนิดเดียว แต่ดันแสบท้องแทน แถมตัวบวมๆ ด้วย ผมเป็นเก๊าท์มาหลายปี แต่ทำไมครั้งนี้รักษายากจัง?” นี่คือคำถามคลาสสิกที่ผมเจอเกือบทุกวันในห้องตรวจครับ หลายคนเข้าใจว่า “เป็นเก๊าท์ก็แค่กินยาแก้ปวด” แต่ความจริงแล้ว การรักษาเก๊าท์มีรายละเอียดมากกว่านั้น โดยเฉพาะการกินยาให้ “ถูกที่ ถูกเวลา และถูกประเภท” เพื่อไม่ให้ไตพังหรือกระเพาะทะลุไปเสียก่อน โรคเก๊าท์คืออะไร? ทำไมถึงปวดรุนแรงขนาดนี้ ลองจินตนาการว่าในเลือดของเรามี  “ผงชูรส”  ที่ชื่อว่า  กรดยูริก  ละลายอยู่ปกติครับ แต่ถ้าวันหนึ่งกรดยูริกนี้มีมากเกินไปจนละลายไม่หมด มันจะกลายเป็น  “ผลึกเข็มเล็กๆ”  ไปตกตะกอนอยู่ตามข...

  หมอครับ เมื่อคืนหนักไปหน่อย เช้านี้ตื่นมานิ้วเท้าบวมเป่งเลย แค่ผ้าห่มโดนยังสะดุ้ง ทำไมเบียร์ขวดเดียวถึงแผลงฤทธิ์ได้ขนาดนี้?” นี่คือประโยคบอกเล่ากึ่งระบายของคุณเก่ง (นามสมมติ) ชายวัย 38 ปี ที่รักการสังสรรค์แต่ต้องมาจบลงที่ห้องตรวจแทบทุกครั้งหลังปาร์ตี้ คุณเก่งถามหมอด้วยความสงสัยว่า “เพื่อนผมก็ดื่มนะหมอ แต่ทำไมมีแค่ผมที่ปวดจนเดินไม่ได้ เบียร์มันมีอะไรซ่อนอยู่กันแน่?” ความจริงที่น่าตกใจคือ สำหรับคนเป็นเก๊าท์  “เบียร์ไม่ใช่แค่เครื่องดื่ม แต่มันคือเชื้อเพลิงที่ราดลงบนกองไฟอักเสบครับ” ทำไมเบียร์ถึงเป็น ‘ตัวร้าย’ อันดับหนึ่งของเก๊าท์? (ภาษาชาวบ้าน) หลายคนเข้าใจว่าแอลกอฮอล์ทุกชนิดเหมือนกัน แต่จริงๆ แล้ว  “เบียร์”  คืออาวุธร้ายแรงกว่าเหล้าหรือไวน์ในแง่ของโรคเก๊าท์ครับ เปรียบเทียบง่ายๆ เหมือนการเติมฟืนเข้าเตาไฟจากสองทางพร้อมกัน: มันมี ‘สารตั้งต้น’ ยูริกเยอะ:  ในเบียร์มีสารที่ชื่อว่า  “พิวรีน”  สูงมาก (โดยเฉพาะจากยีสต์ที่ใช้หมัก) พอกินเข้าไป ร่างกายก็เปลี่ยนมันเป็นกรดยูริกทันที เหมือนเราขนทรายเข้าบ้านเพิ่มขึ้น มัน ‘ล็อก’ ทางออกของยูริก:  แอลกอฮอล์ในเบียร์จ...

  แค่ดื่มน้ำไม่พอ ทำไมถึงขั้นต้องเข้าโรงพยาบาล? ยูริกสูงกับน้ำเปล่าเกี่ยวกันขนาดนั้นเลยหรือ?” เมื่อสัปดาห์ก่อน หมอเจอคนไข้รายหนึ่งชื่อคุณต้น (นามสมมติ) อายุ 35 ปี มาด้วยอาการปวดนิ้วโป้งเท้าอย่างรุนแรงจนใส่รองเท้าไม่ได้ คุณต้นบอกหมอว่า “ช่วงนี้งานยุ่งมากครับหมอ นั่งหน้าคอมทั้งวัน กาแฟวันละ 3 แก้ว แต่น้ำเปล่าแทบไม่ได้แตะเลย” ผลตรวจเลือดออกมา ยูริกพุ่งไปถึง 10 mg/dL และค่าไตเริ่มแสดงอาการล้า นี่คือตัวอย่างคลาสสิกของ  "วงจรน้ำน้อย ยูริกสูง"  ที่หลายคนมองข้ามครับ วันนี้หมอจะมาเล่าให้ฟังว่า ทำไมน้ำเปล่าถึงเป็นยาดีที่ราคาถูกที่สุดในการสู้กับโรคเก๊าท์ วงจรน้ำน้อย ยูริกสูง ไตพัง (ภาษาชาวบ้าน) ลองนึกภาพว่าร่างกายเราคือ  “ระบบท่อระบายน้ำ”  และกรดยูริกคือ  “ตะกอนทราย”  ครับ เมื่อเราดื่มน้ำน้อย:  ปริมาณน้ำในเลือดจะลดลง เลือดจะมีความเข้มข้นสูง เปรียบเหมือนท่อน้ำที่มีน้ำไหลเอื่อยๆ ตะกอนเริ่มตกค้าง:  เมื่อน้ำน้อย ตะกอนทราย (ยูริก) ก็ระบายออกไม่ได้ มันจึงเริ่มตกตะกอนตามข้อต่อ (ทำให้ปวดเก๊าท์) และตกตะกอนในไต (ทำให้เกิดนิ่ว) ไตทำงานหนัก:  ไตต้องพยายามเค้นก...

  ทำไมมารักษาเก๊าท์ แต่หมอสั่งตรวจไตทุกรอบ? หรือว่ายาเก๊าท์ที่กินอยู่กำลังทำลายไตของเรากันแน่?” นี่คือคำถามที่คนไข้หลายคนสงสัยครับ โดยเฉพาะเวลาที่คุณหมอสั่งเจาะเลือดแล้วบอกว่า “ขอเช็กค่าไตหรือค่า Creatinine หน่อยนะ” จนคนไข้บางท่านกังวลว่าหมอจะจ่ายยาแรงไปจนไตพังหรือเปล่า เคสของคุณลุงบุญส่ง (นามสมมติ) เป็นตัวอย่างที่พบบ่อยครับ ลุงเป็นเก๊าท์มานาน ปวดข้อทีไรก็ไปซื้อยาชุดกินเองจนหายปวด พอมาหาหมอครั้งแรกด้วยอาการปวดที่รุนแรงขึ้น หมอเจาะเลือดพบว่าค่า  Creatinine (ครีอะตินีน)  ของลุงสูงกว่าปกติ ซึ่งหมายถึงไตเริ่มทำงานลดลง ลุงตกใจมากเพราะนึกว่าปวดแค่ข้อ ไม่เกี่ยวอะไรกับไตเลย ความจริงที่คนเป็นเก๊าท์ต้องรู้คือ  “โรคเก๊าท์กับโรคไต คือพี่น้องที่มักจะมาด้วยกันเสมอครับ” ค่า Creatinine คืออะไร? (ภาษาชาวบ้าน) เปรียบเทียบง่ายๆ ร่างกายเราเหมือนบ้าน และ  “ไต” คือถังกรองน้ำเสียประจำบ้านครับ ส่วน  Creatinine (ครีอะตินีน)  ก็คือขยะที่เกิดจากการใช้งานกล้ามเนื้อตามปกติ ซึ่งร่างกายจะส่งขยะชิ้นนี้ไปทิ้งที่ไตเพื่อขับออกทางปัสสาวะ ถ้าไตยังแข็งแรงดี (ถังกรองสะอาด): ขยะ Creatinine ใ...

  ผลเลือดบอกว่ายูริกสูงปรี๊ด! แต่ร่างกายปกติดี ไม่เจ็บไม่ปวด แบบนี้ต้องรีบกินยาไหม หรือปล่อยไปก่อนได้?” เชื่อไหมครับว่า นี่คือหนึ่งในปัญหาที่สร้างความสับสนมากที่สุดเวลาคนไข้ไปตรวจสุขภาพประจำปี หลายคนพอเห็นตัวเลขกรดยูริกเกินเกณฑ์ (ปกติมักจะเกิน 7 mg/dL) ก็ตกใจ รีบไปหาน้ำใบย่านางมาดื่ม หรือบางคนวิ่งไปซื้อยาแก้เก๊าท์มากินเองเพราะกลัวปวด วันนี้หมอมีเคสของคุณธนา (นามสมมติ) หนุ่มออฟฟิศวัย 40 ปีที่เพิ่งไปตรวจร่างกายมา ผลยูริกของเขาอยู่ที่ 8.5 mg/dL แต่เขาไม่เคยปวดข้อเลยแม้แต่ครั้งเดียว คุณธนาถามหมอด้วยความสงสัยว่า “หมอครับ เพื่อนผมยูริกแค่ 7.5 ก็ปวดจนเดินไม่ได้แล้ว ทำไมผม 8.5 ถึงยังชิลล์อยู่ แล้วผมต้องกินยาไหม?” ภาวะยูริกสูงที่ไม่มีอาการ คืออะไร? (ภาษาชาวบ้าน) ในทางการแพทย์ เราเรียกภาวะนี้ว่า  Asymptomatic Hyperuricemia  ครับ ถ้าจะเปรียบเทียบให้เข้าใจง่ายๆ กรดยูริกในเลือดก็เหมือน  “ฝุ่นที่ลอยอยู่ในบ้าน”  ครับ ตราบใดที่ฝุ่นมันยังลอยไปลอยมา ไม่ยอมตกลงมาเกาะบนพื้นหรือตามตู้ (ซึ่งก็คือข้อต่อของคุณ) คุณก็ยังไม่รู้สึกระคายเคืองหรือปวดบวมนั่นเอง แต่ละคนมี “ความสามารถในการละลา...

  เห็นปุ่มปูดๆ ตามนิ้ว ตามข้อศอก อย่าเพิ่งไปเจาะเองนะครับ! เพราะนั่นไม่ใช่แค่ก้อนไขมัน แต่มันคือคลังแสงของผลึกเก๊าท์ที่สะสมมาเป็นสิบปี” เคยสังเกตไหมครับ? บางคนที่เป็นเก๊าท์มานานๆ นอกจากจะปวดข้อบ่อยแล้ว อยู่ดีๆ ก็เริ่มมีก้อนแข็งๆ สีขาวๆ นูนขึ้นมาตามข้อนิ้วมือนิ้วเท้า ข้อศอก หรือแม้แต่ใบหู ก้อนพวกนี้แหละครับที่เราเรียกกันว่า  “ปุ่มโทฟัส” (Tophus)  วันก่อนมีคนไข้ท่านหนึ่ง ชื่อคุณลุงประเสริฐ (นามสมมติ) เดินมาหาหมอพร้อมกับโชว์ปุ่มที่หลังมือนูนเป่งจนใส่ถุงมือไม่ได้ ลุงถามด้วยความกังวลว่า “หมอครับ ก้อนนี้มันจะแตกไหม แล้วถ้าหมอผ่าออกให้ ลุงจะหายเป็นเก๊าท์เลยหรือเปล่า?” ปุ่มโทฟัสคืออะไร? (ภาษาชาวบ้าน) ถ้าจะให้อธิบายให้เห็นภาพที่สุด ปุ่มโทฟัสก็เหมือน  “ภูเขาน้ำแข็งของผลึกเก๊าท์”  ครับ ในร่างกายคนเรา เมื่อมีกรดยูริกสูงเกินไปนานๆ จนมันไม่มีที่ไป มันจะเริ่มจับตัวกันเป็นผลึกเข็มเล็กๆ พอกพูนกันเป็นก้อนแข็งสีขาวๆ คล้ายชอล์กหรือยาสีฟัน ก้อนเหล่านี้ไม่ได้อยู่แค่ใต้ผิวหนังนะครับ แต่มันมักจะแทรกซึมเข้าไปในเนื้อเยื่อ เส้นเอ็น และทำลายกระดูกรอบๆ ข้อด้วย กลไกการเกิดก้อน (Pathogenesis)...