เจาะลึกต้นตอ "โรคเก๊าท์" ที่ไม่ได้เกิดจากปากอย่างเดียว ไก่ย่างคือผู้ร้าย...จริงหรือ?

 

เจาะลึกต้นตอ "โรคเก๊าท์" ที่ไม่ได้เกิดจากปากอย่างเดียว ไก่ย่างคือผู้ร้าย...จริงหรือ?

มีคุณลุงท่านหนึ่ง สมมติชื่อ "คุณลุงวิชัย" เข้ามาหาหมอด้วยอาการเดินกะเผลก หน้าตานิ่วคิ้วขมวด เข้ามาในห้องตรวจ พอหมอถามว่าเป็นอะไรมาครับ คุณลุงก็ชี้ไปที่นิ้วโป้งเท้าที่บวมแดงเป่ง แล้วระบายความในใจออกมาทันที

"หมอครับ... ผมงงมาก ผมเลิกกินไก่มาเป็นปีแล้วนะ ตามที่เพื่อนบ้านบอกเป๊ะ งดสัตว์ปีกทุกอย่าง ยอดผักก็ไม่แตะ แต่ทำไมเมื่อคืนมันยังปวดขึ้นมาอีก? ปวดจนน้ำตาไหลเลยหมอ หรือว่าผมไปเผลอกินอะไรผิดสำแดงอีก?"

หมอฟังแล้วก็ยิ้มให้กำลังใจ แล้วบอกคุณลุงวิชัยไปว่า "คุณลุงครับ ลุงไม่ได้ทำอะไรผิดหรอกครับ และเจ้าไก่ย่างนั่น... ก็อาจจะไม่ใช่ผู้ร้ายตัวจริงเสมอไปครับ"

วันนี้หมอเลยอยากชวนทุกคนมาทำความเข้าใจกันใหม่ว่า โรคเก๊าท์เกิดจากอะไรกันแน่? ทำไมบางคนกินไก่ทุกวันไม่เป็น แต่บางคนกินนิดเดียวกลับปวดจนร้องโอย

ความจริงข้อที่ 1: เก๊าท์ คือผลึกรูปเข็มทิ่มแทงข้อ

โรคเก๊าท์ เกิดจากการที่ร่างกายเรามีสารที่ชื่อว่า "กรดยูริก" (Uric Acid) ในเลือดสูงเกินไปเป็นเวลานานครับ

พอมันสูงมาก ๆ และขับออกไม่ทัน มันจะตกตะกอนกลายเป็น "ผลึกเกลือยูริก" ซึ่งมีลักษณะแหลมคมเหมือน "เข็มจิ๋วๆ" จำนวนมหาศาล ไปเกาะตามข้อต่อต่าง ๆ (ที่ชอบที่สุดคือโคนนิ้วหัวแม่เท้า)

พอมันไปเกาะ ร่างกายเราก็มองว่าไอ้เข็มพวกนี้เป็นสิ่งแปลกปลอม เลยส่งเม็ดเลือดขาวมาโจมตี เกิดเป็นสงครามย่อม ๆ ในข้อเรา ทำให้เกิดอาการ ปวด บวม แดง ร้อน ชนิดที่ว่าแค่ลมพัดผ่านก็สะดุ้งแล้วครับ

ความจริงข้อที่ 2: กฎ 80/20

นี่คือหัวใจสำคัญของวันนี้เลยครับ หลายคนเข้าใจว่า กรดยูริกมาจากการกินของแสลงอย่างเดียว

แต่ความจริงทางการแพทย์คือ:

• 20% ของกรดยูริก มาจาก อาหารที่เรากิน (เช่น เครื่องใน สัตว์ปีก ยอดผักบางชนิด)
• 80% ของกรดยูริก มาจาก ร่างกายเราสร้างขึ้นเอง!

ใช่ครับ... อ่านไม่ผิด ร่างกายเราสร้างกรดยูริกขึ้นมาเองจากการผลัดเปลี่ยนเซลล์เก่าสร้างเซลล์ใหม่ เป็นกระบวนการตามธรรมชาติ

ดังนั้น ในคนไข้หลายคน ต่อให้ "อดอาหาร" แทบตาย กินแต่ข้าวกับเกลือ กรดยูริกก็อาจจะยังสูงอยู่ดี เพราะโรงงานในร่างกายเราผลิตออกมาเยอะ หรือไม่ก็ระบบกำจัดขยะ (ไต) ทำงานได้ไม่ดีครับ

เปรียบเทียบง่าย ๆ: ทฤษฎีอ่างน้ำ

ลองจินตนาการว่าร่างกายเราเหมือน "อ่างล้างจาน" นะครับ

• น้ำก๊อกที่เปิดตลอดเวลา = กรดยูริกที่ร่างกายสร้างเอง (80%)
• น้ำที่เราเทเติมลงไป = อาหารที่มีพิวรีนสูง (20%)
• ท่อน้ำทิ้ง = ไต (มีหน้าที่ขับกรดยูริกออกทางปัสสาวะ)

คนที่เป็นโรคเก๊าท์ ส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากการเทน้ำลงไปเยอะ (กินเยอะ) เพียงอย่างเดียวครับ แต่เกิดจาก "ท่อน้ำทิ้งระบายไม่ทัน" หรือ "ท่อตัน"

เมื่อท่อระบายช้า ต่อให้เราปิดก๊อกน้ำที่เติมลงไป (คุมอาหาร) น้ำในอ่างมันก็ยังล้นอยู่ดี นี่คือสาเหตุว่าทำไมคุณลุงวิชัยถึงยังปวดเก๊าท์ ทั้งที่เลิกกินไก่ไปแล้ว

สัญญาณเตือน: อาการแบบไหนคือเก๊าท์?

1. ปวดเฉียบพลัน: มักเป็นตอนกลางคืนหรือตื่นนอนตอนเช้า อยู่ดี ๆ ก็ปวดจี๊ดขึ้นมา
2. ตำแหน่งยอดฮิต: โคนนิ้วหัวแม่เท้า (เจอได้บ่อยที่สุด), ข้อเท้า, ข้อเข่า
3. อาการแสดง: ข้อจะบวมเป่ง ผิวหนังบริเวณนั้นจะ แดงฉาน และจับดูจะรู้สึก ร้อน กว่าผิวหนังปกติ
4. ความรุนแรง: ปวดมากจนลงน้ำหนักไม่ได้ บางคนแค่ผ้าห่มโดนก็เจ็บแล้ว

ขั้นตอนการตรวจ: รู้ให้ชัดว่าเป็นเก๊าท์จริงไหม?

การวินิจฉัยโรคเก๊าท์ หมอจะดูจาก:

1. ซักประวัติและตรวจร่างกาย: ลักษณะการปวดและตำแหน่งที่เป็น
2. เจาะเลือด: เพื่อดูระดับกรดยูริก (แต่ระวังนะครับ บางคนยูริกสูงแต่ไม่ปวดก็มี หรือตอนปวดอยู่ยูริกอาจจะปกติก็ได้)
3. เจาะน้ำในข้อ (แม่นยำที่สุด): ถ้าข้อบวมมากและไม่แน่ใจ หมออาจใช้เข็มเล็ก ๆ ดูดน้ำในข้อไปส่องกล้อง ถ้าเจอ "ผลึกรูปเข็ม" ก็ฟันธงได้เลยว่าเป็นเก๊าท์ 100%
4. เอกซเรย์: ระยะแรกมักไม่เห็นอะไร แต่ถ้าเป็นมานานอาจเห็นรอยกัดกินที่กระดูก หรือเห็นเงาของก้อนเก๊าท์

ปัจจัยเสี่ยง: ใครบ้างที่มีโอกาส "ท่อตัน"?

ทำไมหวยถึงมาออกที่เรา? นอกจากเรื่องอาหาร ปัจจัยพวกนี้สำคัญมากครับ:

• พันธุกรรม: ถ้าพ่อแม่พี่น้องเป็น เราก็มีความเสี่ยงสูงขึ้น (เพราะท่อระบายน้ำเราหน้าตาเหมือนกัน)
• เพศชาย: ผู้ชายเป็นง่ายกว่าผู้หญิงมาก แต่ผู้หญิงจะเริ่มเสี่ยงหลังหมดประจำเดือน
• โรคประจำตัว: เบาหวาน, ความดันโลหิตสูง, ไขมันในเลือดสูง, โรคไตเสื่อม
• ยาบางชนิด: ยาขับปัสสาวะบางตัว ทำให้กรดยูริกคั่ง
• เครื่องดื่มแอลกอฮอล์: โดยเฉพาะ "เบียร์" ตัวร้ายอันดับหนึ่ง เพราะเบียร์มีสารพิวรีนสูงมาก แถมยังไปขัดขวางการขับยูริกออกจากไตด้วยครับ

แนวทางการรักษา: หยุดปวด และ หยุดโรค

การรักษาแบ่งเป็น 2 ระยะครับ

1. ระยะปวด (ไฟไหม้บ้าน): เป้าหมายคือ ดับไฟให้เร็วที่สุด

• ยา: ยาแก้ปวดลดอักเสบ (NSAIDs) หรือยาโคลชิซิน (Colchicine) ตามที่แพทย์สั่ง
• ห้าม: ห้ามนวดเด็ดขาด! ยิ่งนวดเข็มยิ่งทิ่ม ยิ่งอักเสบครับ
• ห้าม: ห้ามประคบร้อน เพราะจะยิ่งทำให้เลือดมาเลี้ยงเยอะ ยิ่งบวม ให้ "ประคบเย็น" แทนครับ
• ห้าม: ห้ามไปลดกรดยูริกตอนกำลังปวด เพราะการที่ระดับยูริกแกว่งลงเร็วเกินไป จะกระตุ้นให้ปวดนานขึ้น (รอหายปวดค่อยลด)

2. ระยะสงบ (ป้องกันไฟไหม้ซ้ำ): เป้าหมายคือ ลดระดับกรดยูริกในเลือดให้ต่ำกว่า 6 มก./ดล. เพื่อให้ผลึกที่เกาะอยู่ละลายหายไป

• ยา: ยาลดการสร้างกรดยูริก หรือยาเพิ่มการขับออก (ต้องกินต่อเนื่องตามแพทย์สั่ง ไม่ใช่หายปวดแล้วหยุดเอง)
• น้ำดื่ม: ดื่มน้ำเปล่าเยอะ ๆ ช่วยขับยูริกทางไตได้ดีมาก
• ลดน้ำหนัก: ในคนอ้วน การลดน้ำหนักช่วยลดระดับยูริกได้ดีมาก

พยากรณ์โรค: หายขาดได้ไหม?

โรคเก๊าท์ "รักษาให้สงบราบคาบได้" ครับ ถ้าเรารักษาระดับกรดยูริกให้ต่ำได้ตลอด ผลึกเกลือจะค่อย ๆ ละลายหายไป ก้อนปุ่มปมต่าง ๆ ก็ยุบลงได้ และจะไม่กลับมาปวดอีก

แต่ถ้าปล่อยทิ้งไว้ กินยาแก้ปวดเป็นครั้งคราว ไม่คุมระดับยูริก ในอนาคตผลึกจะสะสมจนเกิดเป็น "ก้อนโทฟัส" (Tophi) หรือปุ่มเก๊าท์ตามข้อ ทำให้ข้อผิดรูป พิการ และที่น่ากลัวที่สุดคือ "ไตวาย" จากการที่ผลึกไปอุดตันในไตครับ

สรุป: ต้องเลิกกินไก่ไหม?

คำตอบคือ "ทางสายกลาง" ครับ

• ถ้าไม่ได้เป็นเก๊าท์: กินไก่ได้ปกติครับ ไม่ได้ทำให้เป็นโรค (ถ้าไตคุณดี)
• ถ้าเป็นเก๊าท์แล้ว: ช่วงที่ "ปวด" ควรงดสัตว์ปีกและเครื่องในสัตว์ไปก่อน
• ช่วงที่ "หายปวด" และคุมอาการได้: กินได้บ้างครับ ไม่ต้องถึงกับตัดขาดจากชีวิต แค่กินในปริมาณที่พอเหมาะ และหลีกเลี่ยงส่วนที่มีพิวรีนสูงจัด ๆ เช่น เครื่องใน น้ำซุปเคี่ยวข้น ๆ และ "งดแอลกอฮอล์" จะสำคัญกว่างดไก่เยอะเลยครับ

ดังนั้น อย่าเพิ่งโทษไก่ จนลืมดูแลไตและสุขภาพโดยรวมของตัวเองนะครับ

ขอให้ทุกท่านมีข้อที่แข็งแรง เดินเหินได้คล่องแคล่วครับ

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng

#โรคเก๊าท์ #ปวดข้อ #กรดยูริกสูง #ปวดนิ้วโป้งเท้า #อาหารโรคเก๊าท์ #หมอเก่งกระดูกและข้อ #เก๊าท์กินไก่ได้ไหม #ปวดเข่า #ข้ออักเสบ #สุขภาพผู้สูงวัย